Italië staat op het punt labvlees te verbieden – maar denkt beter tweemaal na (OPINIE)

Onlangs hebben wetenschappers een gehaktbal gemaakt met het vlees van de wolharige mammoet, een dier dat al tienduizend jaar is uitgestorven. De gehaktbal was het resultaat van een van de meest veelbelovende technologieën van deze eeuw: cellulaire landbouw.

Bij dit proces, dat leidt tot het zogeheten “kweekvlees uit het lab”, worden dierlijke producten gekweekt uit dierlijke cellen in een gecontroleerde laboratoriumomgeving. Het proces is een antwoord op problemen die zich onder meer stellen op vlak van milieu, dierenwelzijn en menselijke gezondheid, allemaal zaken die tegenwoordig onder druk staan door de industriële veeteelt.

Nog geen vliegende start

In het laboratorium gekweekte dierlijke producten moeten hun vliegende start echter nog kennen. Singapore en de VS zijn tot nu toe de enige twee landen waar in het laboratorium geproduceerde levensmiddelen legaal aan de consument mogen worden verkocht. De Europese Autoriteit voor Voedselveiligheid is nog bezig om de potentiële risico's te beoordelen.

Maar op 28 maart kondigde de Italiaanse minister van Landbouw, Francesco Lollobrigida, al aan dat zijn land het eerste zou worden om laboratoriumvlees te verbieden. De voornaamste reden voor de ban is de bescherming van de Italiaanse boeren, maar de regering heeft ook haar bezorgdheden geuit over de kwaliteit van synthetisch voedsel en de mogelijke bedreiging voor het trotse Italiaanse culinaire erfgoed.

Die redenering gaat voorbij aan het potentieel van labvlees als bron van duurzame voedselvoorziening, en als middel om de verspreiding van ziekten te voorkomen.

Vier weken voor een hamburger

Wetenschappers zijn erin geslaagd om synthetisch spierweefsel na te bootsen door middel van cellulaire regeneratie, het proces dat natuurlijk in de spieren van een dier plaatsvindt. De taak wordt uitgevoerd door stamcellen. Deze in celdeling gespecialiseerde cellen kunnen we verzamelen uit een staal van het weefsel van een levend dier. Ze worden nadien geïsoleerd en gecultiveerd in omstandigheden die lijken op het lichaam van het dier.

Vandaag duurt het ongeveer vier weken om op die manier een hamburger te produceren. Maar ook andere dierlijke producten, zoals zeevruchten of melk, kunnen in een laboratorium worden gekweekt.

Middenklasse groeit

Er is tegenwoordig heel wat te doen om de impact die de vleesindustrie heeft op het klimaat.

De veeteelt alleen al is goed voor het gebruik van 70 procent van het akkerland op onze planeet. Daarnaast verbruikt de sector enorme hoeveelheden water. Naar verwachting zal dat in de toekomst nog toenemen. Men schat dat de vleesconsumptie tegen 2050 zal verdubbelen naarmate de middenklasse in China, Brazilië, India en het Afrikaanse continent groeit.

Bij schaalvergroting zou laboratoriumvlees echter aanzienlijk minder land en water gebruiken. Uit onderzoek blijkt dat voor de productie van 1 kilogram labvlees ongeveer 99 procent minder land nodig is dan wat Europese boerderijen aan grond zouden moeten vrijmaken om dezelfde hoeveelheid vlees te produceren.

De productie van een kilogram vlees in een laboratorium zou ook 82 tot 96 procent minder water verbruiken dan een traditionele veehouderij, afhankelijk van welk product er wordt vergeleken.

Lager gezondheidsrisico

Het kweken van vlees uit dierlijke cellen vermindert ook het risico op ziekteontwikkeling en voorkomt onnodig dierenleed.

Er zijn overduidelijk bezwaren te formuleren bij de vaak overbevolkte dierenhokken op boerderijen. Leven in deze benarde omstandigheden maakt ook dat ziekten als vogelgriep, gekkekoeienziekte en de Afrikaanse varkenspest meer kans krijgen om zich te ontwikkelen en te verspreiden.

In 2018 en 2019 zijn in China ongeveer 225 miljoen varkens gestorven of geruimd als gevolg van de uitbraak van Afrikaanse varkenspest. Dat is ongeveer een kwart van de wereldwijde varkenspopulatie.

Veehouders gebruiken antibiotica om de verspreiding van ziekten voor te zijn. Maar dat overmatig gebruik draagt bij tot een toename van antibioticaresistentie. De Verenigde Naties hebben al gewaarschuwd dat antibioticaresistentie tegen 2050 wereldwijd tot meer doden zal leiden dan kanker.

Labvlees is ook veiliger als het gaat om bacteriën. De cellen die gebruikt worden bij de productie van kweekvlees worden immers zorgvuldig gescreend om er zeker van te zijn dat ze niet besmet zijn met ziekteverwekkers.

Kweekvleesproducten zijn verder ook vrij van besmetting door fecale bacteriën zoals E. coli, Salmonella en Listeria. Deze bacteriën leven in de darmen van een dier en kunnen het vlees besmetten wanneer het wordt geslacht.

Milieuvriendelijk alternatief?

De industriële veeteelt - met name veehouderijen - zijn verantwoordelijk voor de uitstoot van gigantische hoeveelheden broeikasgassen zoals CO2 en methaan. De kweek van vlees uit cellen kan evenwel een vergelijkbare - en soms zelfs slechtere - ecologische voetafdruk hebben.

Cellulaire voedseltechnologieën genereren immers meer CO2 (tot 22,1 kilogram per kilogram vlees) dan conventionele veehouderijen op dit moment (tot 5,4 kilogram CO2). Dat slechte resultaat is grotendeels te wijten aan het feit dat het verkrijgen van de juiste omstandigheden voor celgroei in een laboratorium veel energie kost.

Daartegenover staat echter dat kweekvlees aanzienlijk minder methaan produceert dan de conventionele veehouderij. Dat hangt af van de gebruikte kweek- en teeltmethode, maar gemiddeld komt bij de productie van 1 kilogram labvlees tot 0,082 kilogram methaan vrij. Ter vergelijking: een kilo vlees geproduceerd op een conventionele boerderij kan tot 1,2 kilogram methaan genereren.

Methaan heeft het potentieel om de aarde 25 keer sneller op te warmen dan CO2. Maar het blijft veel minder lang aanwezig in de atmosfeer - ongeveer twintig jaar vergeleken met eeuwen voor CO2. Dit betekent dat de CO2 die zich in het milieu ophoopt, de opwarming van de aarde nog lang na de uitstoot ervan zal aanwakkeren.

Het opschalen van de cellulaire voedseltechnologie naar een productiesysteem voor de massamarkt, nog voordat de energiesystemen koolstofvrij zijn gemaakt, moeten we dus riskant noemen.

In laboratoria gegroeid vlees kan ons voedselsysteem duurzamer maken. Als de opwekking van energie koolstofvrij kan gebeuren, zal deze nieuwe vorm van voedselvoorziening enkel maar aantrekkelijker worden.

Maar de opschaling van de technologie zal nog veel politieke wil vergen. En, zoals blijkt uit het geplande verbod van Italië, ontbreekt het daaraan wel eens.

__

Dit artikel is eerder verschenen bij IPS-partner The Conversation