Zoönosen troffen voor covid-19 al miljoenen – vooral arme - mensen

Veel wetenschappers die werken aan ziekten waar mensen in ontwikkelingslanden en hun dieren mee te maken hebben, richten zich nu op covid-19. Dat is een welkome ontwikkeling in de strijd tegen de pandemie, maar het betekent ook dat onderzoek naar minder bekende ziekten die mensen in arme landen treffen, op een lager pitje staat.

Dagelijkse realiteit

De meeste ziekten die worden overgedragen van dieren op mensen (zoönosen) halen de krantenkoppen niet en brengen de wereld niet tot stilstand. Ze zijn een dagelijkse realiteit voor miljoenen mensen wiens leven stilzwijgend of voortijdig eindigt door ziekten die voortkomen uit de veehouderij of voedselsystemen.

Hiertoe behoort ook trypanosomiasis, waarmee vee geïnfecteerd kan raken en wat slaapziekte veroorzaakt bij mensen, en nontyphoidale salmonella, waaraan in Afrika ten zuiden van de Sahara alleen al zo’n 100.000 mensen per jaar overlijden.

Wetenschappers in Afrika, Azië en Europa uit verschillende disciplines onderzoeken deze armoedeziekten als onderdeel van Zoonoses and Emerging Livestock Systems (ZELS), een Britse afdeling voor Internationale Ontwikkeling (DFID) en een door het Verenigd Koninkrijk gefinancierd onderzoeks- en innovatieprogramma. Hun expertise heeft nieuwe en kritieke relevantie als het gaat om de covid-19-uitbraak.

Kennis herbestemmen

De crisis heeft het routinematige werk stilgelegd in het vogelgrieplaboratorium van het Pirbright Institute, waar Munir Iqbal een ZELS-team leidt dat onderzoek doet naar vogelgriepvaccins voor pluimvee in Azië. Het team helpt nu mee om de biologie en overdracht van covid-19 te begrijpen.

Medisch antropoloog Hayley MacGregor bestudeert de sociale relaties achter door voedsel overgedragen ziekten die van varkens op mensen overgaan in Myanmar. Zij adviseert nu de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) over de inzet van sociale wetenschappen bij de wereldwijde covid-19-bestrijding.

Testen

Het diagnostisch laboratorium van het International Livestock Research Institute (ILRI) in Nairobi, waar het ZooLinK-project onderzoek doet naar vijftien verschillen in de zoönotische pathogenen, is nu een covid-19-testcentrum ter ondersteuning van het ministerie van Gezondheid. Diverse personeelsleden helpen mee met het testen, terwijl anderen contactonderzoek doen bij covid-19-besmettingen.

In de faciliteiten in Pakistan, Tanzania en Ethiopië en elders, die steun krijgen van ZELS, helpen de goed uitgeruste laboratoria mee met testen en opsporen van covid-19.

One Health

Als gevolg van de Britse investeringen in rigoureuze, interdisciplinaire One Health-wetenschap, is een netwerk van wetenschappers nu in een betere positie om te werken aan de covid-19-pandemie.

One Health erkent dat de menselijke, dierlijke en natuurlijke omgeving met elkaar verbonden zijn. Interdisciplinaire samenwerking en een geïntegreerde benadering van zoönotisch onderzoek, beleid en management is noodzakelijk.

Maar wat betekent dat voor mensen die te maken hebben met minder nieuwswaardige endemische zoönoses – de zoönotische infecties waar miljoenen mensen elke dag mee leven en die niet door de hele wereld gemonitord worden – en die circuleren in de veehouderij en voedselsystemen?

Ebola

We weten dat mensen in ontwikkelingslanden gezondheidsdreigingen vaak moeilijker het hoofd kunnen bieden, niet alleen omdat de zorgsystemen zwakker zijn, maar ook omdat ziekten elkaar beïnvloeden en armoede de impact van infectieziekten beïnvloedt.

Het is ook bijna onvermijdelijk dat endemische ziekten niet meer de aandacht krijgen die ze verdienen, zodra gezondheidssystemen zich volledig richten op de crisis. Dit gebeurde ook in West-Afrika, tijdens en na de ebola-uitbraak in 2014.

Deze pandemie zal veranderingen in het menselijke gedrag meebrengen die kunnen leiden tot een verandering in andere zoönotische ziekterisico’s.

Handen wassen

Een belangrijke uitkomst van het ZELS-werk op het gebied van virale en bacteriële zoönosen bij herders in Tanzania, was de erkenning dat handen wassen en bioveiligheidsmaatregelen het risico op transmissie verkleinen.

Gezien de talloze uitdagingen bij het implementeren van vaccinaties bij vee, kan het advies grondig handen te wassen om de verspreiding van covid-19 te voorkomen, ook leiden tot een afname van de transmissie van andere zoönosen.

Endemische ziekten zullen niet verdwijnen. Gelukkig begint het ZELS-onderzoek vruchten af te werpen.

Zoönosen beheersen

De bevinding dat het behandelen van vee met insecticiden om teken en tseetseevliegen te bestrijden het risico op slaapziekte bij mensen kan beperken, biedt de mogelijkheid om eenvoudig en goedkoop strategieën uit te zetten om ziekten te bestrijden.

Het grootste deel van de schistosomiasistransmissie- en ziekte in Senegal en Niger wordt niet veroorzaakt wordt door menselijke schistosome soorten, zoals eerder werd aangenomen, maar door schistosome soorten van mensen en hun vee die samen zeer besmettelijke, levensvatbare parasitaire hybriden vormen.

Die ontdekking heeft eraan meegeholpen dat de WHO een One Health-benadering heeft omarmd in het elimineren van een ziekte die wereldwijd meer dan 240 miljoen mensen infecteert.

Brucellose

In nationale strategieën voor brucellose in Kenia en Tanzania, rundertuberculose in Ethiopië en vogelgriep in Bangladesh wordt nu gebruik gemaakt van onderzoeksresultaten van ZELS. Onderzoek naar de sociale en culturele context waarin risico’s hoog zijn, helpt mee maatregelen vorm te geven om de risico’s te beperken.

Deze belangrijke wetenschap moet doorgaan. De ZELS-projecten richten zich uiteraard nu op de huidige gezondheidscrisis. Het gebruikelijke veld- en laboratoriumwerk is daardoor tot stilstand gekomen.

Covid-19 was oorspronkelijk een zoönose, die vermoedelijk via een deel van het voedselsysteem is overgedragen. We hopen dat op de langere termijn de wereldwijde aandacht voor deze groep ziekten en hun verwoestende – maar tot nu toe grotendeels verborgen – impact op mensen groter wordt.

Eric Fèvre is hoogleraar Veterinaire Infectieziekten aan de Universiteit van Liverpool en tevens verbonden aan het International Livestock Research Institute in Nairobi (Kenia). Naomi Marks is projectcommunicatiemanager bij het Institute of Development Studies (IDS) in het Verenigd Koninkrijk.

Bron: SciDev