Nigeria: van hoofdrolspeler naar toeschouwer in Afrika (OPINIE)

Kwesties zoals corruptie en verval van infrastructuur weerhouden het land ervan een leidende rol te spelen in Afrika. Net als transities van het ene zwakke leiderschap naar het andere. Er is gebrek aan visionair leiderschap, terwijl openbare instituten zwak zijn, onbekwaam en in opspraak zijn. Tientallen jaren van politieke patronage en nepotisme hebben de kwaliteit van het openbaar bestuur en de publieke diensten uitgehold.

Daar komt het hardnekkige probleem van Boko Haram en de Islamitische Staat bij dat, samen met ontvoeringen, een veiligheidscrisis heeft gecreëerd. Dat alles doorbreekt de mythe van militaire onoverwinnelijkheid en macht van de Nigeriaanse staat.

Afrikaanse Unie

Ooit was het anders. Na de onafhankelijkheid in 1960 trok Nigeria een leiderschapsrol naar zich toe in het verenigen van Afrika tegen de westerse kolonisatie. Het continent werd vanaf dat moment het middelpunt van het Nigeriaanse buitenlandse beleid. Het feit dat landen leefden onder buitenlands bestuur, maakte het mogelijk ze samen te brengen rond een gezamenlijk doel. Dit leidde tot de oprichting van de Organisatie voor Afrikaanse Eenheid – nu de Afrikaanse Unie – in 1963 en de Economische Gemeenschap van West-Afrikaanse Staten in 1975.

Nigeria speelde een leidende rol in deze gebeurtenissen en smeedde een sterk Afro-centrisch buitenlands beleid. Die rol speelde het land zo fanatiek, dat het soms weinig aandacht besteedde aan het thuisfront.

De leiderschapsrol van Nigeria was een product van de visie, dromen en soms de grillen van de founding fathers. Desondanks waren ze gebaseerd op werkelijke nationale capaciteit. Jaja Wackukwu, Nigeria’s eerste minister van Buitenlandse Zaken, zei in 1960: “Ons land is de grootste eenheid in Afrika… we gaan die positie waarin God ons geplaatst heeft, niet afstaan. Het gehele zwarte continent kijkt op naar dit land voor bevrijding uit de slavernij.”

Dit bepaalde het gedrag van het land en de continentale blik bleef de opeenvolgende regeringen beïnvloeden – zwak of effectief.

Economische welvaart

De aanzienlijke omvang van de Nigeriaanse bevolking, die tussen 1963 en 2020 steeg van 48,3 miljoen naar meer dan 200 miljoen mensen en daarmee de grootste van Afrika is, gaf het land het idee dat Afrika de belangrijkste zorg was.

Daar komt bij dat de koloniale ervaring en de rijke aanwezigheid van olie en welvaart Nigeria economisch opstuwden. Zo kon het land een ambitieus buitenlands beleid navolgen. Het maakte het ook mogelijk de Burgeroorlog te financieren die de internationale onafhankelijkheid versterkte. Olie maakte een ongekend naoorlogs herstel mogelijk.

Nigeria gebruikte zijn invloed op een goede manier. Zo werd samengewerkt met andere landen in West-Afrika om de Economische Gemeenschap van West-Afrikaanse Staten op te richten in 1975. Het land zette zich in voor de preventie en oplossing van verwoestende conflicten die Liberia in 1992 overspoelden. Dat conflict breidde zich uit naar Sierra Leone en andere landen in de regio. Nigeria probeerde een einde te maken aan de vijandigheden en zette een Monitoring Group op om het staakt-het-vuren in stand te houden en de democratie te herstellen in beide landen.

Vredestichter

Veel waarnemers loven het uitstekende functioneren van de Monitoring Group, die als regionale organisatie een ongekende prestatie leverde. De aanpak werd een modelaanpak voor operationele efficiëntie en voor het optimaal betrekken van regionale actoren bij de oplossing van conflicten in de regio.

Nigeria deed soortgelijke inspanningen om de democratische regeringen in Guinee-Bissau, Ivoorkust en Sao Tome en Principe te herstellen, na militaire machtsovernames in die landen. Het land gaf meer dan 10 miljard dollar uit aan deze vredescampagnes en verloor daarbij ook soldaten.

Nigeria beperkte zijn rol als vredestichter niet tot West-Afrika. Het land was ook betrokken bij Burundi, de Democratische Republiek Congo, Zimbabwe en het conflict tussen Ethiopië en Eritrea.

Daarnaast speelde het een belangrijke rol in de strijd tegen de apartheid in Zuid-Afrika en gaf het steun aan bevrijdingsbewegingen op het continent.

Toeschouwersrol

Maar Nigeria bleek niet immuun voor de uitdagingen waar het continent mee te maken kreeg. Corruptie, verkeerde besteding van publieke fondsen, electorale malversaties, opstanden en terrorisme hebben de capaciteit en morele standvastigheid verzwakt om het continent te leiden.

Te midden van een enorme rijkdom, is de armoede in Nigeria endemisch. Volgens de World Poverty Clock zou het land zelfs de ‘armoedehoofdstad’ van de wereld kunnen worden. Nigerianen zijn overgeleverd aan de politici die gebruik maken van de ‘maaginfrastructuur’, een term die voor het eerst opdook in 2015. De term duidt een nieuwe trend aan, waarbij mensen in een kwetsbare positie uit wanhoop en overlevingsdrang hun stem en geweten verkopen.

De trage beweging van de huidige regering tast ook de Nigeriaanse spirit en leiderschapsrol ernstig aan. Zuid-Afrika, Ghana en zelfs Madagaskar handelden sneller in de continentale en wereldwijde politiek, ook in de huidige noodsituatie rond de covid-19-pandemie. Nigeria lijkt tevreden met een rol als toeschouwer.

Hoe nu verder?

Nigeria is wat internationale zaken betreft naar de achtergrond verdwenen. Om dit te keren, moeten we terugkeren naar de wortels – en daarna het gras maaien. Nigeria moet zijn eigen prestaties en capaciteiten inventariseren en zichzelf herpositioneren – eerst van binnenuit.

Als Nigeriaanse leiders meer vastbesloten worden om Afrikaanse oplossingen te bieden voor hun problemen, dan moeten politieke structuren en instituten hervormd worden om de juiste voorwaarden te creëren voor duurzame ontwikkeling. Zonder formidabele politieke basis, zal de economie zwak en kwetsbaar blijven. De politieke basis is cruciaal, want de staat is de opslagplaats van alle consequenties en dimensies van macht – politiek, economisch, technologisch en militair. En het doel van de staat is om deze middelen met gezag te gebruiken.

Ook bestaat de behoefte om mensen te empoweren, hun lokale middelen te mobiliseren en ze te gebruiken voor ontwikkeling. En, uiteraard, moet publiek geld niet geconcentreerd zijn in de handen van enkelen, die in de verleiding kunnen komen ermee aan de haal te gaan. In een betrouwbaar systeem moet op verschillende momenten verantwoording worden afgelegd.

Olierijkdom als vloek

Olierijkdom is een vloek geweest voor dit land, een die corruptie en een bloedende economie in de hand werkte. Maar deze sector neemt in waarde af, als bron van nationale inkomsten. Het is nu het moment voor Nigeria om de herhaalde intenties om de economie te diversifiëren, waar te maken.

Minder nadruk op olie zou de deur openen voor slimmere ideeën over het creëren van welvaart. Daarmee zou ook een stap gezet worden op weg naar het opruimen van het slijm van de corruptie die zo’n centrale rol speelde in het verval van de Nigeriaanse infrastructuur, die de invloed van het land uitholde en het zo’n negatief imago gaf.

De opeenvolgende zwakke regeringen sinds 2007 hebben het land geen goed gedaan. Afrikaanse leiders kijken niet meer naar Nigeria voor advies, inspiratie en hulp. Ze denken dat Nigeria zelf te veel problemen heeft en hulp nodig heeft.

Het potentieel voor Nigeria om weer krachtig te worden, is er nog. Maar het heeft leiderschap nodig om de gunstige sfeer en het potentieel te her-activeren – de twee noodzakelijke stappen om weer een benijdenswaardige positie in de frontlinie te verkrijgen op het Afrikaanse continent.

Bron: The Conversation