Waarom we elk jaar dode insecten op nummerplaten tellen

Al twintig jaar lang controleren vrijwilligers van de Britse milieuorganisaties Kent Wildlife Trust en Buglife elke zomer de nummerplaten op Britse wagens. Maar niet op de manier die je zou denken: ze tellen het aantal vliegende insecten die door voertuigen worden geraakt.

Op het eerste zicht lijkt dat misschien een onbeduidende actie, maar de omvang van dit staaltje burgerwetenschap maakt het project relevant. Met bijna 700 deelnemers heeft de Bugs Matter-campagne van dit jaar al gegevens verzameld van 6358 autoritten. Op die schaal kun je brede conclusies trekken uit het project.

De telling van vorig jaar toonde een vermindering van 64 procent in het aantal insecten dat door auto's wordt aangereden, in vergelijking met twintig jaar geleden. Die resultaten ondersteunen een theorie die wetenschappers zorgen baart: het massale verlies van insectenlevens toont aan dat we steeds dichter bij de zesde grote uitstervingsgolf komen.

De zesde massa-uitsterving

Verschillende onderzoeken tonen helaas aan dat het Verenigd Koninkrijk niet de enige plek is waar insectenpopulaties afnemen. Studies in heel Europa trekken vergelijkbare conclusies. Om tot representatieve bevindingen te komen, maken de meest rigoureuze onderzoeken gebruik van historische literatuur die insectenpopulaties gedurende tientallen jaren volgen.

In Duitsland werd in 2017 een 27 jaar durend onderzoek gepubliceerd waaruit bleek dat 76 procent van de biomassa van vliegende insecten verloren is gegaan in natuurgebieden.

Ook in Denemarken is een afname van het aantal insecten gedocumenteerd, samen met die van verschillende vogelpopulaties, zoals de boerenzwaluw, die zich voeden met geleedpotigen.

De Spaanse en Portugese wetenschappelijke verenigingen van entomologen kwamen in juni van dit jaar bijeen in Alicante voor het twintigste regionale congres voor entomologie, oftewel de studie van insecten. Gealarmeerd als ze waren door de achteruitgang van insectenpopulaties, publiceerden ze een manifest om het bewustzijn te vergroten over dit onderkend probleem en er een einde aan te maken.

De situatie is echter niet alleen zorgwekkend in Europa, dat zeer dichtbevolkt is en dus vatbaar voor de druk van menselijke activiteiten. Studies van tropische wouden in Puerto Rico hebben de huidige aantallen insecten vergeleken met die van 36 jaar geleden, met gelijkaardige zorgwekkende resultaten: een afname van meer dan 78 procent in de biomassa van insecten in de bodem. Ook dit onderzoek toonde ook een gelijklopende afname van dieren die insecten eten, zoals hagedissen, kikkers en vogels.

Waarom zijn er minder insecten?

Er zijn vele oorzaken, die allemaal te linken zijn aan de voortdurende, toenemende aantasting van bodem, vegetatie, water en lucht door menselijke activiteiten.

Insecten hebben verschillende behoeften. Ze hebben de grond nodig die wij bedekken met beton, ze hebben het water nodig dat steeds schaarser wordt en dat we vervuilen of omleiden, en ze voeden zich met de planten die we behandelen met pesticiden. Bovendien verstoren we de communicatiemiddelen die insecten nodig hebben om te overleven: lucht-, licht-, en chemische vervuiling zorgen ervoor dat insecten gedesoriënteerd raken. Onder andere het aantal microscopische deeltjes in de lucht, die hun zintuigen en communicatiemiddelen blokkeren, neemt toe.

En daar komt de klimaatverandering nog eens bij, die wordt beschouwd als een belangrijke factor in de afname van insectenpopulaties.

Het verlies aan soortenrijkdom onder insecten leidt tot homogenisering, waarbij veelvoorkomende soorten zich handhaven ten nadele van zeldzame soorten, waardoor de natuur een soort eenheidsworst wordt. Dit verzwakt de cruciale biologische relaties tussen alle levende wezens en vormt op zijn beurt een bedreiging voor ons bestaan als soort.

Waarom zijn ze zo belangrijk?

Insecten vormen meer dan 80 procent van alle bekende dieren ter wereld. Het is dan ook duidelijk dat ze vele essentiële rollen spelen in het in stand houden van het leven op aarde, met als belangrijkste de bestuiving van planten.

En we mogen niet vergeten dat 35 procent van de wereldvoedselvoorraad afkomstig is van planten die worden bestoven door insecten. De Voedsel- en Landbouworganisatie van de VN (FAO) waarschuwt dat de voedselzekerheid in gevaar zou komen als ze zouden verdwijnen.

Een andere onvervangbare rol die insecten spelen in de ecologie is die van het afbreken van organisch materiaal en het recycleren van voedingsstoffen. Insecten fungeren als natuurlijke afvalverzamelaars en tuiniers. Op deze manier dragen ze bij aan de gezondheid en vorming van de bodem, een proces dat essentieel is voor het in stand houden van voedselketens en levenscycli.

Een andere ecologische functie van insecten, die vaak onopgemerkt blijft, is hun bijdrage aan ongediertebestrijding in natuurlijke ecosystemen. Insecten voorkomen of beperken schade door ongedierte op grote schaal.

Van de ongediertebestrijding door roofdieren en parasitaire insecten in de natuur kunnen we leren hoe we de biologische bestrijding in de landbouw kunnen verbeteren.

Wat kunnen we doen om ze te beschermen?

Grootschalige milieuproblemen kunnen niet worden opgelost door acties van individuen. De ervaring leert ons echter dat veel kleine initiatieven samen grote resultaten kunnen opleveren.

Enkele dingen die we kunnen doen:

• Steun projecten die gericht zijn op bewustwording en bescherming van insecten, zowel in landelijke als stedelijke gebieden. De eerder genoemde Kent Wildlife Trust en Buglife zijn goede voorbeelden in het Verenigd Koninkrijk. In Spanje hebben we het SPIPOLL-project, het uBMS Citizens' Butterfly Observatory en het Phenological Monitoring Programme.
• Zorg ervoor dat stukje groen in de stad - ook bermen, rotondes en andere onbebouwde gebieden - een leefgebied voor dieren en inheemse flora bevatten die broedplaatsen en een toevluchtsoord voor insectensoorten kunnen vormen.
• Gebruik geen pesticiden in private tuinen of groentetuinen en waar mogelijk ook niet in openbaar groen. Beperk de verwijdering van “onkruid” rond sierplanten, vooral tijdens de bloeiperiode.
• Consumeer voedselproducten die gemaakt zijn volgens goede landbouwpraktijken die biologische landbouw en biologische of geïntegreerde plaagbestrijding waarderen en promoten.
• Vervang ongediertebestrijdingsmiddelen voor vee door producten die niet schadelijk zijn voor insecten.
• Vermijd de introductie van invasieve planten- of diersoorten, zowel in de landbouw als in de tuin.

We hebben allemaal een belangrijke verantwoordelijkheid om zowel kinderen als volwassenen te laten zien dat insecten nobel, cruciaal en mooi zijn. Hun afnemende aantal is een ongekend probleem en ons voortbestaan als soort staat op het spel als we deze trend niet kunnen keren.

-

Dit artikel werd oorspronkelijk gepubliceerd door IPS-partner The Conversation.