VN-tribunaal: Klimaatakkoord van Parijs volstaat niet om oceanen te beschermen

Een coalitie van kleine eilandstaten die de zaak aanspande verwelkomt het langverwachte juridische advies van het Internationaal Zeerechttribunaal (ITLOS). De coalitie spreekt van een “historische” overwinning.

Het tribunaal oordeelt dat broeikasgassen die door de oceanen worden opgenomen als vervuilende stoffen kunnen worden beschouwd. Dat betekent dat staten alles wat in hun macht ligt moeten doen om ze te beperken.

Hoewel het advies niet juridisch bindend is, hopen eisers dat het de klimaatonderhandelingen kan beïnvloeden en als precedent kan dienen in toekomstige rechtszaken.

Volgens premier Gaston Browne van Antigua en Barbuda “markeert de beslissing een historische mijlpaal in onze gezamenlijke streven naar ecologische rechtvaardigheid en klimaatbeleid. Het ITLOS-advies zal ons toekomstige juridische en diplomatieke werk informeren om een einde te maken aan de inactiviteit, die ons naar de rand van een onomkeerbare ramp heeft gebracht”.

Mijlpaal

Antigua en Barbuda behoren tot negen kleine eilandstaten die vorig jaar het in Hamburg gevestigde ITLOS vroegen om duidelijkheid te scheppen over de verantwoordelijkheden van staten met betrekking tot klimaatverandering onder het VN-Verdrag inzake het Zeerecht (UNCLOS).

Het verdrag uit 1982 werd ondertekend door 164 landen, met als opvallende uitzondering de Verenigde Staten.

Het document verplicht de ondertekenaars om mariene vervuiling te voorkomen, te verminderen en te beheersen. Maar het identificeert broeikasgasemissies niet expliciet als vervuilende stoffen. Dat bracht de eilandnaties ertoe om een oordeel te vragen of ze daarvoor wel in aanmerking kwamen.

Ze vroegen het tribunaal ook om duidelijk te maken wat de landen moeten doen om de uitstoot te verminderen, gezien hun impact op de oceanen.

In hun bijdragen aan de procedure erkenden de meeste landen dat broeikasgasemissies de oceanen vervuilen, maar ze waren het oneens over welke verplichtingen het maritieme verdrag hen kan opleggen wat betreft klimaatacties.

Tegenstand van vervuilers

China en India betwistten de jurisdictie van het tribunaal, ze werpen op dat kwesties met betrekking tot klimaatverandering binnen het VN-mechanisme voor klimaatverandering (UNFCCC) moeten worden behandeld.

Welvarende landen aanvaardden de de autoriteit van het tribunaal om een advies over de kwestie te geven. Maar onder meer de Europese Unie, het Verenigd Koninkrijk, Japan en Australië stelden wel dat het Klimaatakkoord van Parijs de regels en procedures bevat die nodig zijn om klimaatverandering aan te pakken en te voldoen aan de eisen van UNCLOS.

Het tribunaal zou geen “strengere verplichtingen moeten opleggen dan die al zijn overeengekomen” onder het Klimaatakkoord van Parijs, aldus de EU in een verklaring.

Maar het tribunaal heeft een andere mening. De rechters stellen dat “naleving van de verplichtingen en toezeggingen onder het Akkoord van Parijs” niet zou volstaan voor een land om zijn plicht om de oceanen te beschermen na te komen.

Dat komt omdat het Klimaatakkoord van Parijs landen niet verplicht om broeikasgasemissies “tot een bepaald niveau volgens een verplichte tijdlijn” te verminderen. Het verdrag laat overheden vrij om hun eigen klimaatdoelen vast te stellen.

“Het advies van het tribunaal bevestigt dat de verplichtingen onder het Akkoord van Parijs een minimum vormen, niet een maximum voor staten om actie te ondernemen om broeikasgasemissies te voorkomen”, legt Tiffanie Chan uit. Zij is beleidsmedewerker bij de denktank Grantham Research Institute on Climate Change and the Environment.

Existentiële bedreiging

De oceanen zijn een van de grootste koolstofputten ter wereld. Ze absorberen een kwart van alle CO2 die door menselijke activiteiten wordt uitgestoten. Bovendien hebben ze 90 procent van de warmte opgevangen die door de emissies is gegenereerd. Oceanen wereldwijd warmen echter aan een recordtempo op, met temperatuurrecords die sinds maart 2023 bijna dagelijks worden gebroken.

Voor kleine eilandstaten is de strijd tegen de opwarming van de aarde een kwestie van overleven. Het Zuid-Pacifische land Tuvalu zou tegen het einde van de eeuw volledig onder water kunnen staan als er niet wordt ingegrepen.

Eselealofa Apinelu, procureur-generaal van Tuvalu, zei dat ze meer dan 24 uur had gereisd om Hamburg te bereiken, maar deze “historische gebeurtenis” niet wilde missen.

“We moeten alles doen wat we kunnen om een oplossing voor onze uitdagingen te vinden”, zei ze. “Dit is een belangrijke eerste stap in het ter verantwoording roepen van de grootste vervuilers, en dat voor het welzijn van de hele mensheid.”

Volgende stappen

Klimaatjuristen en activisten zeggen dat het advies van het tribunaal de klimaatonderhandelingen zou kunnen beïnvloeden. Zo zou het de landen die het meest bijdragen aan de klimaatcrisis kunnen aansporen om strengere doelen te stellen voor uitstootvermindering in hun klimaatplannen, die begin 2025 moeten worden ingediend.

Payam Akhavan, juridisch adviseur voor de negen eilandstaten, zegt dat de zaak voortkwam uit “frustratie over het falen van het COP-proces” (de VN-klimaatconferenties) om zijn doelen te bereiken.

“De bocht naar internationaal recht moet de toekomstige gesprekken vormgeven en ervoor zorgen dat het klimaatbeleid robuuster is en meer tanden heeft dan momenteel het geval is”, voegt hij eraan toe.

Juridische experts hopen ook dat de beslissing een belangrijk precedent zou kunnen vormen. Zo kan het invloed hebben op aankomende juridische adviezen van het Inter-Amerikaanse Hof voor de Rechten van de Mens en het Internationaal Gerechtshof, die zich binnenkort ook buigen over de klimaatverplichtingen van landen.

-

Dit artikel is oorspronkelijk verschenen bij IPS-partner Climate Home News.