Houthi-aanvallen op zee brengen ook Somalische piraten weer op ideeën

Sinds november 2023 zijn voor de kust van Somalië ten minste vier schepen gekaapt. De bezorgdheid neemt toe dat de aanvallen van de Jemenitische Houthi’s op de scheepvaart, gesteund door Iran, ook de Somalische piraten weer inspireert. Veel waarnemers vermoeden zelfs een samenwerking tussen de Houthi’s en de piraten.

Zelf heb ik onderzoek gedaan naar piraterij voor de oostkust van Afrika, de bestrijding van piraterij en de blijvende relevantie van de zeemacht. En ik twijfel er niet aan dat de Houthi-aanvallen de Somalische piraten weer hebben aangemoedigd. Hun samenwerking - of de combinatie van de twee bedreigingen - ondermijnt de veiligheid voor de oostkust van Afrika en kan waarschijnlijk niet louter militair worden opgelost.

Wereldeconomie

De combinatie van Houthi-aanvallen op zee en Somalische piraterij verstoort het zeevaartverkeer in de Indische Oceaan, de Golf van Aden, de Rode en de Middellandse Zee. De meeste schepen kiezen nu voor de langere route rond Afrika. Het gevolg zijn hogere kosten, langere routes, hogere prijzen en hogere kosten voor de wereldeconomie.

Het Suezkanaal, dat vorig jaar 12 tot 15 procent van de totale wereldhandel voor zijn rekening nam, registreerde in december en januari een daling van het scheepsverkeer met 42 procent, blijkt uit cijfers van het VN-agentschap voor Handel en Ontwikkeling (Unctad).  Het Suezkanaal verbindt de Rode Zee met de Middellandse Zee, en de scheepvaart vanuit bijvoorbeeld Groot-Brittannië, de belangrijkste handelspartner van Oost-Afrika, gaat grotendeels via het kanaal.

De laatste ontwikkelingen hebben de kosten van de scheepvaart wereldwijd met meer dan 100 procent doen toenemen. Voor een specifieke route zoals Shanghai- Europa is dat zelfs 256 procent.

Op het hoogtepunt van de Somalische piraterij leed de wereldeconomie enorme verliezen. De Wereldbank schat dat Somalische piraten tussen 2005 en 2012 tussen 339 en 413 miljoen dollar hebben ontvangen als losgeld voor gekaapte schepen.

De dreiging verhoogde de kosten van zeetransport, omdat rederijen miljarden dollars moesten uitgeven aan beveiligingsapparatuur en bewakers aan boord. Ze moesten de bemanningen meer betalen als compensatie voor de bedreiging, en ook de verzekering werd duurder. De ngo One Earth Foundation schat dat in 2011, op het hoogtepunt van de Somalische piraterij, 7 miljard dollar verloren is gegaan.

Paraatheid

De nieuwe dreiging heeft internationale militaire reacties teweeggebracht. Vóór de jongste crisis al behielden de VS, Frankrijk en China een aanzienlijke militaire aanwezigheid in Djibouti. Die is sindsdien geactiveerd en in sommige gevallen versterkt om de Golf van Aden te controleren. Daarnaast hebben onder meer India en Iran oorlogsschepen in de regio ingezet.

De VS en Groot-Brittannië hebben gezamenlijk luchtaanvallen uitgevoerd om de capaciteiten van de Houthi’s en hun motivatie voor maritieme aanvallen te ondermijnen. Maar de groep heeft die aanvallen alleen maar geïntensiveerd.

Op 26 november hebben de VS een gekaapte tanker gered en vijf betrokken Somalische piraten gearresteerd. Ook de Indiase marine heeft op 4 januari een vrachtschip gered van piraten.

Maar de dreiging van piraterij en terrorisme voor de oostkust van Afrika is gebleven. En veel schepen blijven rond Afrika varen omdat ze geen vertrouwen hebben in de huidige veiligheidssituatie in de regio.

Wereld grijpt in

Tijdens het hoogtepunt deed de dreiging van Somalische piraterij voor de wereldhandel een reeks multinationale initiatieven ontstaan. Zo werd Al Shabaab bestreden om van Somalië een sterkere staat te maken, die zijn grondgebied beter kan controleren.

En veel landen zetten hun marine in in de regio. De EU-marineoperatie Atlanta begon in de regio in december 2008 - die van de VS in januari 2009. Op dezelfde manier begon Operatie Ocean Shield van de NAVO in augustus 2009. Ook Rusland, China, India en Iran hebben oorlogsschepen in de regio ingezet. Ze sloten zich aan bij de regionale spelers in Noord- en Oost-Afrika en het Arabische schiereiland om de Somalische piraterij te bestrijden.

Veel piraten uit Somalië werden gearresteerd, gevangengezet en berecht, of gedood.

Als gevolg daalde de Somalische piraterij uiteindelijk van het hoogtepunt in 2011 naar nul in 2015. Met uitzondering van enkele aanvallen in 2017 hebben Somalische piraten zich van 2018 tot november 2023 over het algemeen gedeisd gehouden.

Meer dan militair

De huidige inspanningen tegen piraterij draaien vooral rond militaire macht, coalitievorming en diplomatieke betrokkenheid. Er worden weinig inspanningen gedaan om de diepere oorzaken en aanleiding van de crisis op te lossen.

Maar om de opkomende crisis voor de oostkust van Afrika aan te pakken, is er behoefte aan een bredere benadering van de veiligheid in de regio.

Er zijn meer gezamenlijke inspanningen nodig om de diepere oorzaken van de crisis aan te pakken, te beginnen met het versterken van de staat in Somalië zodat het land zijn eigen territorium onder controle kan houden.

Maar ook de situatie in Gaza is belangrijk. De Gazanen krijgen de steun van de Houthi’s, en hun strijd geeft ook de Somalische piraten weer moed. Een einde aan het conflict in Gaza is belangrijk voor de stabiliteit van de hele regio.

-

Deze analyse is oorspronkelijk verschenen bij IPS-partner The Conversation.