Drie landen verlaten Ecowas - wat zijn de gevolgen?

Waarom trekken Mali, Benin en Burkina Faso zich terug?

Ze geven drie belangrijke redenen. De eerste is wat zij de “illegale, onwettige, inhumane en onverantwoordelijke sancties” noemen die hen zijn opgelegd na hun respectieve militaire coups. Ten tweede vinden ze dat Ecowas er niet in slaagt om hen te helpen in hun strijd tegen terrorisme en onveiligheid.

En ten derde vinden de junta’s dat Ecowas is afgeweken van de grondbeginselen van de organisatie, en nu wordt gecontroleerd door buitenlandse machten.

In 2001 heeft Ecowas een protocol goedgekeurd over democratie en goed bestuur, met daarin ook een mechanisme voor “ongrondwettelijke regeringswissels”. Artikel 1a van het protocol handhaaft een “nultolerantie voor macht die op ongrondwettelijke wijze wordt verkregen of behouden”.

Ecowas heeft die clausule gebruikt om de drie landen te schorsen en sancties tegen hen op te leggen. De unie heeft duidelijk gemaakt dat het niet zal samenwerken met de regimes. Het krachtige standpunt moet ook militaire staatsgrepen in andere landen binnen het blok afschrikken.

De unie is ook duidelijk gefrustreerd door het gebrek aan interesse dat de drie landen hebben getoond in een terugkeer naar een democratisch bestuur. De unie dringt aan op een duidelijk en definitief transitieschema, vooral voor Mali en Burkina Faso.

Welke impact zal de terugtrekking hebben op Ecowas?

De belangrijkste gevolgen zullen voelbaar zijn op het vlak van handel en economische ontwikkeling. Ecowas is in de eerste plaats een economische gemeenschap, en het verlies van welk lid dan ook zal de handel beïnvloeden.

De drie vertrekkende landen zijn samen goed voor 8 procent van het totale Ecowas-bbp van 761 miljard dollar. In 2022 bedroeg het handelsvolume vanuit de Ecowas-regio in totaal 277,22 miljard dollar.

Er is bezorgdheid dat het vertrek van de drie landen de stroom van goederen en diensten in het blok zou kunnen beïnvloeden.

De stap kan ook andere domino-effecten hebben:

- De economische ineenstorting van het trio, die van strategisch belang zijn, vooral op het gebied van de voedselzekerheid. Niger is een belangrijke bron van uien, terwijl Burkina Faso veel tomaten verdeeld in het gebied.

Dat zou leiden tot een uittocht van burgers naar andere Ecowas-landen, wat de stabiliteit van het blok verder kan bedreigen.

Er is bezorgdheid dat de drie landen bilaterale relaties aangaan met andere landen die ongunstig zijn voor de Ecowas-landen. Zo sloot Niger een alliantie met Rusland nadat het de banden met Frankrijk had verbroken.

Wat is de impact op de landen zelf?

Vooral het vrij verkeer van mensen, goederen en diensten wordt getroffen.

Onder Ecowas genieten de lidstaten van onbeperkt verkeer van burgers binnen het blok. Burgers van Ecowas-landen kunnen in elk land van het blok wonen en werken. Alleen al in Ivoorkust wonen en werken bijvoorbeeld ruim vijf miljoen burgers uit Burkina Faso, Mali en Niger. Ook Ghana, Togo en Benin herbergen veel Nigerianen.

De drie landen hebben geen toegang tot de zee, en hun burgers zullen niet langer ongehinderd naar of door andere Ecowas-staten kunnen reizen.

Niger deelt een grens van ruim 1600 kilometer met zeven staten in Nigeria en 80 procent van de handel vindt plaats met Nigeria.

De sancties die Ecowas aan Niger heeft opgelegd, treffen nu al heel wat burgers in het land. De ontberingen zullen na de exit waarschijnlijk toenemen, als Nigeria besluit zijn grenzen te bewaken.

Afhankelijk van hoe de unie in de toekomst met de landen wil omgaan, kunnen er beperkingen op goederen en diensten komen. Die zouden de economieën van de landen treffen.

Welke impact zal dit hebben op de veiligheid in de regio?

Op korte termijn zal de veiligheid mogelijk weinig veranderen, maar op lange termijn kan er wel een impact zijn. Er is al minder veiligheidssamenwerking tussen de drie landen en andere Ecowas-leden. Ze hebben zich bijvoorbeeld alle drie teruggetrokken uit de G5 Sahel, wat heeft geleid tot de ineenstorting van de organisatie.

Hoewel het gebrek aan veiligheidssteun van Ecowas werd genoemd als een van de redenen om de unie te verlaten, zou een totale ineenstorting van de bestaande veiligheidsinfrastructuur niet alleen gevolgen hebben voor de drie landen, maar ook voor andere relatief stabiele staten zoals Ghana, Ivoorkust, Togo en Benin.

De drie staten hebben hun krachten gebundeld om de Alliantie van Sahelstaten te vormen, maar zonder steun van regionale groepen zoals Ecowas zullen ze moeite hebben om de opstanden in te dammen.

Mali herbergt momenteel duizend leden van het Africa Corps (de voormalige Russische Wagner-groep), Burkina Faso telt er honderd. Na maanden te beweren dat er geen buitenlandse huurlingen zouden komen, arriveerde het eerste contingent in januari, en er worden nog meer troepen verwacht. Ook Niger ging recent een militaire samenwerking aan met Rusland.

Dat wijst er op dat de drie landen nog altijd buitenlandse hulp nodig hebben om de onveiligheid te bestrijden. Maar het probleem is dat Rusland verwikkeld is in een grootschalige oorlog in Oekraïne en de landen mogelijk niet zo goed kan ondersteunen als ze wel zouden willen.

Als ze er niet in slagen om de rebellen te bestrijden via de nieuwe Alliantie van Sahelstaten, dan kan de dreiging zich verder verspreiden naar andere landen in de unie.

Ecowas-leiders hebben aangegeven dat ze bereid zijn tot een dialoog met de drie landen. Enkele toegevingen doen om te vermijden dat ze het blok verlaten, kan ook in het belang van de unie zijn en van alle burgers in de Ecowas-landen.

-

Deze analyse is oorspronkelijk verschenen bij IPS-partner The Conversation.