Pakistaanse verkiezingen met de populairste politicus in de cel en het leger als schaduwkabinet (OPINIE)

De populaire voormalige eerste minister, Imran Khan, is de afgelopen weken drie keer veroordeeld tot lange gevangenisstraffen. De timing, vlak voor de verkiezingen, houdt een boodschap in: het leger wil hem via gerechtelijke weg uit de politiek zetten.

Het leger controleert de Pakistaanse politiek al meer dan zeventig jaar, zowel rechtstreeks als  onrechtstreeks. In de aanloop naar deze verkiezingen lijkt het vastbesloten om twee andere partijen te herintroduceren in de politieke ruimte.

Het gaat om de Pakistan Muslim League-Nawaz (PML-N), geleid door drievoudig ex-premier Nawaz Sharif, en de Pakistan People’s Party (PPP), geleid door Bilawal Bhutto Zardari. Die laatste is de zoon van ex-president Asif Ali Zardari en de vermoorde ex-premier Benazir Bhutto.

Nu Khan in de gevangenis zit en uitgesloten is van deelname, welke partij heeft dan het meeste kans om de verkiezingen te winnen? En welke uitdagingen wachten de nieuwe regering?

De ondergang van Imran Khan

De voormalige cricketster Imran Khan leidde zijn partij, Pakistan Tehreek-e-Insaf (PTI) naar de overwinning tijdens de verkiezingen in 2018. Maar hij verloor de steun van het leger en werd in april 2022 afgezet door een motie van wantrouwen in het parlement.

Zijn partij is sindsdien echter immens populair gebleven. De PTI domineerde de tussentijdse verkiezingen eind 2022, die werden gehouden om de zetels in de Nationale  Vergadering (de Pakistaanse kamer van volksvertegenwoordigers) op te vullen die vrij waren gekomen nadat wetgevers van de partij massaal ontslag hadden genomen uit protest tegen Khans afzetting.

Vorig jaar werd Khan voor vijf jaar uit de politiek gezet nadat hij was veroordeeld op beschuldiging van corruptie. Hij houdt vol dat de aanklacht politiek gemotiveerd was. Daar kwamen vorige week nog de volgende straffen bij: 10 jaar gevangenisstraf voor het onthullen van staatsgeheimen; 14 jaar gevangenisstraf voor het ontvangen van geschenken van buitenlandse leiders en die te verkopen, zonder ze aan te geven; 7 jaar gevangenisstraf vanwege een onislamitisch huwelijk.

Nu Khan zich niet verkiesbaar mag stellen en hij het leger tegen zich heeft, lijkt het erg onwaarschijnlijk dat de PTI-partij genoeg zetels zal halen om terug aan de macht te komen.

De verkiezingscommissie maakte het nog moeilijker door het gebruik van hét partijsymbool, een cricketbat, te verbieden tijdens de campagne en op de stembiljetten. In een land met een zeer lage geletterdheid vertrouwen veel mensen op zulke symbolen om hun stem uit te brengen.

De commissie heeft in plaats daarvan individuele symbolen toegekend aan de kandidaten van PTI. Dit zal verwarring zaaien onder de aanhangers van de PTI, die dus te weten moeten komen welke symbolen aan welke kandidaten in hun specifieke kiesdistrict zijn gegeven.

Gezien de jonge kiezers Khan steunen, en het feit dat het leiderschap van de PTI haar aanhangers oproept om te gaan stemmen bij de verkiezingen, kunnen de kandidaten van de partij nog steeds zetels bemachtigen in de nationale en provinciale assemblees. Hun kansen om in de regering te geraken zijn echter zo goed als nihil.

De terugkeer van een verbannen ex-premier

De 74-jarige Nawaz Sharif wordt beschouwd als de grootste kanshebber om opnieuw premier te worden, voor de vierde keer.

Sharif heeft zijn eerste stappen in de politiek te danken aan het militaire regime onder leiding van generaal Muhammad Zia-ul-Haq in de jaren tachtig. Sinds de jaren negentig is er echter sprake van een haat-liefderelatie tussen hem en het leger.

Sharif beschuldigde voormalige leger- en spionagechefs van het orkestreren van zijn afzetting in 2017, toen hij werd veroordeeld voor corruptie. Hij werd vervolgens levenslang uitgesloten van deelname aan de Pakistaanse politiek.

Nu is hij teruggekeerd uit zijn zelfopgelegde ballingschap om nogmaals een comeback in de politiek te maken. Zijn relatie met het leger is terug in een liefdevolle fase, en de rechtbanken vernietigden onmiddellijk zijn veroordelingen voor corruptie toen hij eind vorig jaar terugkeerde naar Pakistan. Dat maakte de weg vrij voor zijn verkiezingsdeelname.

Sharif heeft sindsdien de slogan “Pakistan ko Nawaz do” gelanceerd, met een dubbele betekenis: “geef Nawaz aan Pakistan” en “wees vrijgevig voor Pakistan”.

De 35-jarige Bilawal Bhutto Zardari stamt uit een politieke dynastie en zijn opmars is daarop gebaseerd. Als minister van Buitenlandse Zaken in de coalitieregering die Khan verdreef, heeft hij zijn stempel gedrukt. Hij profileert hij zich als een symbool van de nieuwe manier van denken in Pakistan.

Beide kandidaten hebben in het hele land verkiezingsrally’s gehouden, maar het blijft onduidelijk of een van beide in staat zal zijn om een nationale verkiezing te winnen. PML-N is sterk in het oostelijk gelegen Punjab en de steun van de PPP komt vooral uit Sindh, in het uiterste zuidoosten.

Pakistan lijkt dus af te stevenen op een coalitieregering, die verschillende uitdagingen zal moeten aanpakken waar het land mee wordt geconfronteerd.

Een slechte economie en torenhoge inflatie

De grootste uitdaging voor de nieuwe regering zal zijn om verdere economische achteruitgang te voorkomen en de levensomstandigheden van gewone burgers te verbeteren.

De groei van het Pakistaanse bbp is gedaald van 5,8 procent in 2021 naar ongeveer 0,3 procent in 2023. Tegelijkertijd is de inflatie sterk gestegen en had het land te maken met verwoestende overstromingen in 2022.

De stijging van de olieprijzen na de Russische invasie van Oekraïne en de strenge voorwaarden van schuldeiser het Internationaal Monetair Fonds, waaronder een betere economische planning de afschaffing van onrealistische subsidies, zorgden er mee voor dat de inflatie van 8,9 procent in 2021, steeg tot maar liefst 29,7 procent in december 2023.

Ondertussen is het percentage mensen dat in Pakistan in armoede leeft gestegen tot bijna 40 procent, meer dan vijf procentpunt hoger in vergelijking met 2022.

De nieuwe regering zal ook het buitenlands beleid van Pakistan moeten herzien. De beschuldigingen van Khan over Amerikaanse inmenging in de Pakistaanse politiek verzuurden de relatie van het land met Washington. Zijn gebrek aan enthousiasme voor Chinese investeringsprojecten zette de verhoudingen met Peking onder druk.

Zelfs Golfstaten die traditioneel goede banden hadden met Pakistan, begonnen hun strategie in Zuid-Azië te herbekijken, met een duidelijke neiging naar India.

De strijd om legitimiteit

De nieuwe regering zal ook een nieuwe aanpak van Afghanistan moeten bedenken.

Ondanks de euforie die sommigen, met name Khan, ervaarden toen de Taliban opnieuw aan de macht kwamen, is de relatie tussen Islamabad en Kaboel aangetast. De nieuwe Afghaanse machthebbers weigeren namelijk om de toename van aanslagen door de Pakistaanse Taliban (Tehrik-e Taliban Pakistan of TTP) op Pakistaans grondgebied aan te pakken.

Maar de belangrijkste uitdaging voor de nieuwe regering is het groeiende cynisme onder de Pakistanen over de legitimiteit van het verkiezingsproces.

De val van Khan heeft de aandacht gevestigd op de nooit aflatende drang van het leger om de regering te controleren. Dat heeft ertoe geleid dat gewone burgers het leger openlijk bekritiseren, iets dat voorheen ongezien was. Een kleine minderheid trekt achter gesloten deuren zelfs de legitimiteit van het idee van Pakistan in twijfel.

De nieuwe regering zal hard moeten werken om haar legitimiteit in dergelijke omstandigheden te bewijzen. Als ze dat niet doet, zal Pakistan nog instabieler worden dan het al is.

-

Dit artikel is oorspronkelijk verschenen bij IPS-partner The Conversation.