Grote bedrijven die onderzoek aan Afrikaanse universiteiten financieren: dat is geen goed idee (OPINIE)

In 2021 gaf Nestlé het hoofd van een centrum dat onderzoek doet naar duurzame voedselsystemen aan de Universiteit van Pretoria een zitje in zijn raad van bestuur. Een groep van meer dan 200 toonaangevende academici schreef toen een open brief over belangenvermenging.

Het gamma van Nestlé bestaat, zo geeft het bedrijf zelf toe, voor meer dan 60 procent uit voedingsmiddelen die niet voldoen aan de definitie van gezonde producten.

In december kondigde hetzelfde centrum aan dat het een memorandum van overeenstemming had getekend met Nestlé. De organisaties zijn van plan om “een transformatief partnerschap aan te gaan” om “de toekomst van onderzoek naar en educatie over voeding” te bepalen en “de voedselsystemen van Afrika” te hervormen.

Dit is geen alleenstaand geval. Op Afrikaanse universiteiten financieren bedrijven met producten die schadelijk zijn voor de gezondheid onderzoek en onderwijs op het gebied van volksgezondheid.

Nestlé bijvoorbeeld “deelt expertise” met acht universiteiten in Afrika, waaronder het Institute of Applied Science and Technology van de Universiteit van Ghana en het Centre Suisse de Recherches Scientifiques in Ivoorkust.

De multinational financiert er onder andere stages, seminars en trainingsprogramma’s en sponsort afgestudeerde onderzoeksstudenten.

In Zuid-Afrika heeft Nestlé een prijs in pediatrie gefinancierd voor laatstejaarsstudenten geneeskunde aan de Universiteit van de Witwatersrand. De voedingsgigant bekostigt ook een tweejarig fellowship in kindergastro-enterologie aan de Universiteit van Stellenbosch.

Onbewuste vooringenomenheid

Het is algemeen geweten dat financiële banden tussen bedrijven en academische instellingen kunnen leiden tot belangenvermenging. Een studie uit 2017 stelde vast dat “financiering door de industrie ertoe leidt dat onderzoekers bewust of onbewust de voorkeur geven aan bepaalde bedrijven”.

Deskundigen op vlak van voedingsbeleid waarschuwen dat “huidige of vroegere financiële of persoonlijke connecties met belanghebbende partijen het moeilijk maken om subtiele, onbewuste vooringenomenheid te onderscheiden van gemaskeerd kwaad opzet”.

Uit ander onderzoek bleek dat van 168 door de industrie gefinancierde onderzoeken er 156 (93 procent) bevooroordeelde resultaten vertoonden, allemaal in het voordeel van de geldschieters uit de bedrijfswereld.

In 2018 bleek dat zo’n 13 procent van de studies gepubliceerd in de meest geciteerde tijdschriften over voeding gunstig schreven over de voedingsindustrie. Ondertussen werden ze door dezelfde sector gefinancierd. Dergelijke steun gebeurt bovendien vaak onder de radar.

Een groeiend probleem

De wereld wordt geconfronteerd met een pandemie van niet-overdraagbare ziekten zoals hypertensie, diabetes, hart- en vaatziekten en kanker. Al die aandoeningen houden verband met slechte voeding of obesitas.

Een Lancet-commissie uit 2023 rapporteert dat “slechts vier industriesectoren verantwoordelijk zijn voor minstens een derde van alle sterfgevallen wereldwijd”. Ongezonde voeding is er één van.

Deze vier sectoren breiden hun markten uit in Afrika en op andere plaatsen in het Globale Zuiden. De gebrekkige regulering van de verkoop en marketing van ongezonde voedingsmiddelen, alcohol, tabak en landbouwchemicaliën biedt er opportuniteiten die bedrijven kunnen uitbuiten.

Waar rook is...

De bekendste commerciële producten die schadelijk zijn voor de gezondheid zijn tabaksproducten. Die zijn intussen op grote schaal gereguleerd om de schade te beperken.

De tabaksindustrie gebruikte een waaier aan tactieken om regulering te voorkomen. Ze financierden onderzoek en zelfs hele instellingen om “bewijzen” te produceren die twijfel zaaiden over de schadelijke effecten van tabak.

In 2019 ontdekten academici aan de Universiteit van Kaapstad in Zuid-Afrika (UCT) dat de afdeling Psychiatrie geld had aangenomen van de Philip Morris Foundation for a Smoke-Free World.

De afdeling annuleerde het contract na een golf van verontwaardiging van de bredere universitaire gemeenschap. In 2020 nam de Raad van UCT een beleid aan dat alle medewerkers verbiedt om financiering van de tabaksindustrie te accepteren.

Een ander voorbeeld is wetenschappelijk onderzoek dat in 1967 werd gepubliceerd en waarin verzadigd vet werd aangewezen als de belangrijkste oorzaak van hartaandoeningen. Daarbij werd de rol van suiker gebagatelliseerd. Het duurde meer dan veertig jaar om te ontdekken dat dit onderzoek was betaald door de suikerindustrie.

Extra waakzaam

De afname van financiering voor academisch onderzoek in Zuid-Afrika betekent dat academici extra waakzaam moeten zijn. We moeten onze instellingen voor hoger onderwijs beschermen tegen vooringenomenheid op onderzoeksgebied. Het is niet genoeg om deze belangen eenvoudigweg aan te geven en ervan uit te gaan dat de belangenvermenging daarmee stopt.

In plaats daarvan moeten academici die bezig zijn met volksgezondheid veel robuustere systemen ontwikkelen om belangenconflicten op alle niveaus van de academische wereld aan banden te leggen.

Universiteiten moeten mechanismen hebben om te reageren op initiatieven die tegen de volksgezondheid ingaan.

De afdeling Pediatrie en Kindergezondheid van de Universiteit van Kaapstad heeft opgeroepen om een einde te maken aan onderzoeksfinanciering door fabrikanten van zuigelingenvoeding

Een online cursus voor ethische commissies over belangenvermenging in gezondheidsonderzoek bevat een aantal praktische richtlijnen.

Zulke initiatieven wijzen universiteiten erop hoe ze alert moeten zijn voor de gevaren van zulke mecenassen, en hoe ze hun integriteit beter kunnen beschermen.

-

De auteurs van deze opinie zijn Susan Goldstein, universitair hoofddocent aan het SAMRC Centre for Health Economics and Decision Science van de Universiteit van de Witwatersrand; Mark Tomlinson, hoogleraar bij de afdeling volksgezondheid van het Institute for Life Course Health Research, verbonden aan de Universiteit van Stellenbosch; Rachel Wynberg, hoogleraar bio-economie aan de Universiteit van Kaapstad en Tanya Doherty, hoogleraar en Chief specialist scientist van Zuid-Afrikaanse Medische Onderzoeksraad.

-

Deze opinie is oorspronkelijk verschenen bij IPS-partner The Conversation.