Wie zijn de Houthi-rebellen die de scheepvaart gegijzeld houden?

De Houthi’s - ook wel Ansar Allah (of ‘aanhangers van God’) genoemd - vormen een gewapende militie die momenteel de facto een groot deel van Noord-Jemen beheerst. De groep is vernoemd naar de oprichter, Hussein Badreddin al-Houthi, en volgt de Zaidi-tak van de sjiitische islam, net als 20 tot 30 procent van de Jemenieten. 

Hoe zijn ze ontstaan?

De heerschappij van de groep heeft zijn oorsprong in de Houthi-stam, die deel uitmaakt van een van de drie belangrijkste stammenconfederaties in Jemen: de Hashid, de Madhaj en de Bakil. De Houthi’s maken deel uit van de Bakil, de grootste groep in Jemen. 

Om hun opkomst te kaderen, is het belangrijk om de turbulente geschiedenis van Jemen te begrijpen. Het land heeft al decennia de grootste moeite om een verenigde en effectieve staat op te bouwen. Al sinds de oprichting in 1990 wordt het geplaagd door zwakke instellingen, gebrek aan nationaal gevoel, opstanden en afscheidingsbewegingen.
 
Het gebied dat nu Jemen omvat, was in de negentiende eeuw in twee stukken opgesplitst: noord en zuid. Na de ineenstorting van het Ottomaanse rijk werd het noorden al in 1918 onafhankelijk. Het zuiden van het land stond nog tot 1967 onder Britse controle. Zuid-Jemen was onafhankelijk van 1967 tot 1990, toen de twee delen werden herenigd.

Maar de tribale identiteiten blijven bijzonder sterk, vooral in het noorden, en veel verschillende groepen hebben de macht in handen gehad. De Zaydi-sjiieten hebben duizenden jaren lang met enig succes gevochten voor de controle over het gebied, en onder de Houthi's controleren ze nu delen van Noord-Jemen.

We spoelen even vooruit naar het moderne tijdperk: Jemen heeft te maken met voortdurende conflicten en een falende overheid. In het noorden was sinds 1978 de dictator Ali Abdullah Saleh, die deel uitmaakte van een andere stamgroep. Saleh werd in 1990 president van het nieuwe verenigde Jemen. Zijn familieleden controleerden belangrijke delen van het leger en de economie – en corruptie was wijdverbreid.

Maar de spanningen namen toe omdat de meerderheid van de rijkdommen naar de hoofdstad Sana’a vloeiden, en vooral naar de Sanhan-clan van Saleh, die deel uitmaakt van de Hashid-federatie. 

De centrale regering slaagde er wel in om het land bij elkaar te houden nadat het Zuiden zich in 1994 had geprobeerd af te scheiden. Maar veel groepen bleven grieven koesteren tegen de door Saleh geleide regering. Saleh liet zich ooit ontvallen dat Jemen regeren vergelijkbaar was met “dansen over de hoofden van slangen”.

De meest opvallende groep die de centrale regering in Jemen uitdaagde, waren de Houthi's. Ze hadden al tientallen jaren te maken met politieke marginalisering, verwaarlozing, economische uitsluiting en soms terreur door de centrale overheid. Maar bij de Houthi’s groeide ook de bezorgdheid over de toenemende Saoedische invloed in het land, en de groeiende macht van het salafisme en het wahabisme in het bijzonder, die gezien werden als geïmporteerde Saoedische religieuze doctrines.

Maar het omslagpunt was waarschijnlijk de Amerikaanse invasie van Irak in 2003. De Houthi’s putten inspiratie uit het succes van de Hezbollah in Libanon bij hun verzet tegen westerse strijdkrachten. Ze kregen steun van de Libanese groep en van Iran, hoewel het land de connectie ontkende.

Hoe grepen ze de macht?

Saleh begon in 2003 een militaire campagne tegen de Houthi’s met de hulp van Saoedi-Arabië. Zijn strijdkrachten slaagden erin om rebellenleider Hussein al-Houthi om te brengen in 2004. Maar de rebellen trokken militair vaak aan het langste eind, ondanks de miljarden dollars die door de regering werden gespendeerd aan de militaire campagne.

De Houthi’s bleken een niet te onderschatten factor voor de Saoedi’s. In 2009 durfden ze het zelfs aan om Saoedi-Arabië binnen te dringen, en ze dwongen het land om het zijn leger in te zetten.

Sinds het uitbreken van de Jemenitische revolutie in 2011 hebben de Houthi’s gevochten om Saleh van de macht te verdrijven. Later, in 2015, bundelden ze de krachten met de president. Maar toen de alliantie weer uiteenviel, kregen de rebellen de overhand, en in 2017 brachten ze Saleh om. 

De Houthi’s zijn een belangrijke kracht geweest in de aanhoudende Jemenitische burgeroorlog, die sinds 2014 naar schatting 377.000 slachtoffers heeft gemaakt, onder wie veel burgers. Hoewel het de regering in het zuiden is die internationaal erkend wordt, hebben de Houthi’s een groot deel van Noord-Jemen overgenomen sinds ze Sana’a in 2014 bestormden. De rebellen controleren de belangrijkste haven van Hudeidah, die tot een miljard dollar aan inkomsten opbrengt voor de Houthi’s. 

Wat is hun regionale invloed?

Momenteel tellen de Houthi’s naar schatting twintigduizend strijders. Sinds de dood van al-Houthi wordt de beweging voornamelijk geleid door zijn broer, Abdul-Malik al-Houthi. Die heeft verklaard dat hij niet zal aarzelen om de Verenigde Staten en hun bondgenoten aan te vallen.

Sinds het begin van de oorlog in Gaza in oktober proberen de Houthi’s munt te slaan uit het conflict om hun internationale profiel te vergroten hun onderhandelingspositie te versterken. 

De Houthi’s zeggen solidair te zijn met het Palestijnse volk en zijn daarom een reeks aanvallen gestart op commerciële schepen in de Rode Zee, waarvan het smalle uiteinde door Jemen wordt gecontroleerd. De meest brutale aanval vond plaats op 19 november 2023, toen militanten een helikopter gebruikten om de bemanning te ontvoeren van een autotransportschip dat gelinkt werd aan een Israëlische zakenman.

Controleren ze de Rode Zee?

Hoewel de meeste Houthi-aanvallen op de Rode Zee niet succesvol waren, hebben ze wel duizenden schepen gedwongen de regio te omzeilen en rond Zuid-Afrika te varen, wat aanzienlijk meer tijd en geld kost.

Als vergelding voor de tientallen aanvallen op de Rode Zee hebben de VS en Groot-Brittannië gereageerd met hun grootste aanval op de Houthi’s sinds 2016. Toen bestookten de VS drie Houthi-raketlocaties met kruisraketten, nadat de Houthi’s op de Amerikaanse marine en commerciële vliegtuigen hadden geschoten.

De vergelding deed de Houthi-aanvallen toen tijdelijk stoppen. Maar nu de rebellen ervan overtuigd zijn dat ze in Jemen de overwinning hebben behaald op de Saoedi’s en het Westen, lijken  ze meer dan ooit te popelen om de strijd met de VS frontaal aan te gaan.

-

Dit artikel is oorspronkelijk verschenen bij IPS-partner The Conversation.