Polen droomt van "grootste leger in Europa"

Kort nadat Rusland eind februari Oekraïne was binnengevallen, verwelkomde Polen honderdduizenden vluchtelingen en riep het op tot steun voor de bewapening van Kiev. En in maart al trok de Poolse premier samen met Tsjechische en Sloveense collega's naar Kiev. 

Drie maanden later pas maakten Duitsland, Frankrijk en Italië de inhaalbeweging. Ze versterkten zo het verhaal van Poolse regeringspartij Recht en Rechtvaardigheid (PiS) dat het Europese leiderschap naar het Oosten opschuift. De hardere houding van Warschau ten opzichte van Rusland lijkt ook steeds meer gerechtvaardigd, nu het conflict de veiligheidskwesties aan de oostflank van de NAVO in de schijnwerpers zet.

Maar de Russische oorlog tegen Oekraïne heeft ook geleid tot minder liberale ambities. Zo heeft de Poolse minister van Defensie herhaaldelijk plannen aangekondigd om zijn veiligheidsbudget in 2023 meer dan te verdubbelen met het oog op de opbouw van een “groot leger” dat in staat is de schok van een Russische militaire aanval te weerstaan.

Machtigste leger van Europa

Analisten zijn van mening dat de plannen het Poolse leger tot het machtigste van Europa kunnen maken. De Franse defensiewebsite Méta Défense spreekt van een “spectaculaire versterking van de totale capaciteit van de Poolse strijdkrachten, met tegen het einde van het decennium 1500 moderne tanks, een even groot infanteriegevechtsvoertuigen, 1200 mobiele artilleriesystemen en enkele duizenden lichte gepantserde voertuigen - meer dan de Franse, Duitse, Britse, Italiaanse, Nederlandse en Belgische strijdkrachten samen”.

De regering, die naar verwachting 3 procent van de begroting aan defensie zal besteden, is nu van plan de landmacht uit te breiden van vier naar zes divisies. Dat komt overeen met een groei van de huidige 115.000 naar 300.000 soldaten. Ook de vuurkracht groeit aanzienlijk. Het nationale defensiebeleid sluit wel “preventive strikes” uit, en heeft in de eerste plaats tot doel elke gewapende agressie af te schrikken.

Technologie en partnerschappen

Warschau zal het niet houden bij de aankoop van bestaande technologie, maar zet ook in op partnerschappen die de Poolse wapenindustrie waarschijnlijk zullen versterken. Er zijn plannen om Amerikaanse tanks en helikopters aan te schaffen, evenals HIMARS-raketten, die al zeer doeltreffend gebleken zijn tijdens de gevechten in Oekraïne.

Andere contracten zijn getekend met Zuid-Korea, voor onder meer de levering van tanks en houwitsers en recente bestellingen van 288 raketwerpers. Vooral van belang daarbij is dat de aankopen uit Seoul ook de overdracht van technologie en samenwerkingsovereenkomsten lijken te omvatten, die de autonomie van de Poolse defensie-industrie kunnen vergroten. Mogelijk zelfs om te concurreren met die van de West-Europese tegenhangers.

De Europese defensie-industrie is bij die aankopen systematisch buiten beschouwing gelaten ten gunste van Amerikaanse, Britse en Zuid-Koreaanse apparatuur (waarbij Polen overstapte van Airbus naar het Italiaanse merk Leonardo, om dat vervolgens te laten vallen voor Boeing Apache-helikopters).

Positie in Europa

Die aanpak sluit aan bij de realistische “geopolitieke ideologie” die de PiS en grote delen van het Poolse conservatieve landschap drijft. Ze maken ook de positie van het land ten opzichte van Europa duidelijker.

Sinds het begin van 1990 vindt de Poolse rechtervleugel het lidmaatschap van de NAVO belangrijker dan dat van de EU, terwijl liberalen en gematigden meer openstaan ​​voor de politieke integratie in Europa. Die kloof is lange tijd verborgen door de meer algemene Poolse bezorgdheid om deel uit te maken van de internationale organisaties van Europa en de westerse wereld. Maar nu worden de tegenstellingen steeds opvallender.

Voor de PiS lijkt de EU een arena van secundair belang, mede door de bereidheid van de EU om Polen te confronteren wanneer Brussel van mening is dat de Poolse regering Europese principes schendt. De nieuwe wapendeals met Zuid-Korea zijn een duidelijke indicatie dat de PiS-regering niet langer afhankelijk wil zijn van de EU op het gebied van defensie, of interne solidariteit wil tonen.

Die ontwikkelingen houden mogelijk ook verband met de pogingen eerder dit jaar om een nieuwe alliantie te smeden met Groot-Brittannië en Oekraïne. Het duidelijk dat de PiS de EU als stapsteen ziet op het pad naar liberale globalisering, eerder dan een middel voor politieke integratie en solidariteit tussen de lidstaten.

Herbewapening

Het nieuws van de militaire uitbreiding krijgt hevige kritiek van de Poolse oppositie. De oppositiepartijen steunen unaniem het voorstel om 3 procent van de begroting aan defensie te spenderen, maar PiS-voorzitter en premier Jarosław Kaczyński wil dat percentage in de toekomst optrekken naar 5 procent.

Verschillende voormalige defensieministers zeggen dat de huidige aanpak de lokale industrie zal schaden. Ook is een schandaal rond Franse Caracal-helikopters uit 2016 weer opgedoken, nu oude regeringsmails zijn gelekt die plannen voor beschadigingscampagne tegen het Franse materieel aan het licht brengen.

De helikopters zouden geleverd moeten worden tussen 2017 en 2022, maar er zijn nog maar 18 toestellen geleverd, terwijl inmiddels al 96 nieuwe Amerikaanse Apaches besteld zijn. En dat is allemaal buiten de gewoonlijke procedures gebeurd.

De oppositie stelt ook de anti-Europese houding van de PiS aan de kaak. De partijen beloven de militaire contracten opnieuw te bekijken als ze de verkiezingen volgend jaar winnen.

Kunnen de plannen nog veranderen?

De huidige bewapeningspolitiek wordt uitgerold in aanloop naar de verkiezingen die volgens de peilingen pijnlijk kunnen worden voor de PiS. Het land kampt met de hoogste inflatie sinds de jaren 1990 (bijna 16,4 procent), en verschillende crises zijn slecht aangepakt door de regering, waaronder de milieuramp in de Oder.

De exploderende energieprijzen en tekorten aan steenkool treffen de groepen die doorgaans voor de PiS stemmen (oudere mensen, de landelijke bevolking en regio’s waar de economische groei is stilgevallen).

Om die moeilijke electorale situatie recht te zetten, hamert de PiS op nationalistische retoriek en sterke defensie, om een kloof te slaan en het politieke landschap te polariseren, met name door de anti-Duitse kaart te trekken. De PiS is er zelfs in geslaagd om het thema van de Duitse herstelbetalingen voor de Tweede Wereldoorlog opnieuw op tafel te leggen. Maar die al te doorzichtige verkiezingstruken werken mogelijk minder goed dan vroeger.

-

Deze opinie is oorspronkelijk verschenen bij IPS-partner The Conversation.