Ngo’s: Rijke landen ondermijnen klimaatfinanciering

De Wereldbank beloofde vorig jaar 200 miljard dollar voor het klimaat, voor de periode 2021-2025. In oktober zegde de VS 1,21 miljard dollar toe voor de Blauwe Economie – een toezegging die spreekwoordelijk een druppel in de oceaan werd genoemd.

Maar VN-secretaris-generaal Antonio Guterres is ambitieus. Afgelopen week, tijdens de klimaatconferentie in Madrid, zei hij dat er minstens 100 miljard dollar per jaar nodig is voor aanpassing en mitigatie in ontwikkelingslanden. Hij riep op het Green Climate Fund (GCF) hiervoor aan te vullen.

Bij een GCF-donorconferentie in Parijs afgelopen oktober beloofden rijke landen echter slechts 9,8 miljard dollar. Het is dan ook niet verrassend dat klimaatfinanciering een van de belangrijkste onderwerpen was tijdens de klimaatconferentie in Madrid die nog tot en met 13 december duurt.

Nieuw fonds

Een coalitie van 150 niet-gouvernementele organisaties (ngo’s) en klimaatactivisten heeft de rijke landen opgeroepen te stoppen met “pesterijen die de financiering voor klimaatcatastrofes te blokkeren.”

“Rijke landen – die het meest verantwoordelijk zijn voor de klimaatcrisis – inclusief het Verenigd Koninkrijk, de Verenigde Staten, Australië en Japan - blokkeren al jaren de vooruitgang op het gebied van financiering en schuldverlichting voor landen in het Zuiden die het meest geraakt worden door de wereldwijd stijgende temperaturen”, staat in een brief van de coalitie.

Tim Jones, hoofd Beleid bij Jubilee Debt Campaign en ondertekenaar van de brief, zegt dat er een nieuw fonds moet komen. Anders moeten landen die nu al lijden onder de klimaatverandering zich nog verder in de schulden steken.

“Er zijn verschillende bronnen van financiering, van belastingen op financiële transacties tot vliegtickets. Voor alle ontwikkelingslanden die lijden onder klimaatrampen zou een moratorium op rente en aflossing van schulden moeten gelden, zodat ze middelen hebben om het land weer op te bouwen na een ramp”, zegt hij.

Daarnaast moet volgens hem geen geld meer verspild worden aan dure private schema’s zoals klimaatverzekering. Die leiden ertoe dat belastinggeld verspild wordt ten bate van winst in de private sector. Als voorbeeld noemt hij een klimaatverzekering in het Caraïbische gebied. “Die heeft 293 miljoen dollar ontvangen aan vooruitbetalingen van donoren sinds de start in 2007. Maar er is nog maar 131 miljoen dollar aan claims uitbetaald.” Er ging tot nu toe 105 miljoen dollar van het schema naar particuliere verzekeraars als winstuitbetaling, zegt hij.

Kwetsbare landen

In de open brief onderschrijven de ngo’s de constatering van de VN dat klimaatrampen tegen 2030 jaarlijks minstens 300 miljard dollar zullen kosten. “Zonder financiering voor landen die schade lijden door klimaatrampen, zullen de meest kwetsbare delen van de wereld, elke keer als ze geraakt worden door een natuurramp die ze niet zelf veroorzaakt hebben, verder wegzinken in schulden en armoede.”

Het Internationale Mechanisme voor Schade en Verlies van Warschau (WIM), dat tijdens de klimaatconferentie opnieuw onder de loep is genomen, werd in 2013 opgericht. Doe was om kwetsbare landen te steunen die al kampten met acute en zich langzaam ontwikkelende klimaatrampen, zoals overstromingen, droogte en een stijgende zeespiegel.

De ngo’s stellen in hun brief dat het WIM, zes jaar later, zijn belangrijkste doel heeft gemist. Dat doel was concrete, eerlijke financieringsoplossingen voor gemeenschappen die zwaar getroffen worden door klimaatrampen.

Ambitie

“We zien de gevolgen van de zeespiegelstijging op de eilanden in de Pacific en ook wereldwijd”, zegt Cameron Diver, plaatsvervangend directeur van de Pacific Community (SPC). “Als we de impact ervan echt willen beperken hebben we – zoals secretaris-generaal Guterres al zei – ambitie in mitigatie, ambitie in aanpassing en ambitie in financiering nodig.”

Harjeet Singh van ActionAid wijst er eveneens op dat er dringend concrete financieringsoplossingen moeten komen om de al aangerichte klimaatschade te repareren en voorbereidingen te treffen voor de onzekere toekomst.

“Onze analyse laat zien dat met het beëindigen van overheidssubsidies voor fossiele brandstoffen en een progressieve belasting op de olie- en gasindustrie, miljarden dollars vrijkomen voor aanpassing en reparatie van de schadelijke gevolgen van de opwarming van de aarde. Deze oplossingen leggen de bal bij degenen die verantwoordelijk zijn voor de klimaatcrisis en beschermen de rechten van degenen die het meeste risico lopen”, zegt hij.

Marktoplossingen

ActionAid bracht een rapport uit waarin verschillende financieringsopties uiteen gezet worden. Het rapport onderzoekt de huidige opties voor de markt, de overheid en “innovatieve” mechanismen om de steeds verder stijgende klimaatkosten te dekken. Ook wordt de effectiviteit ervan geanalyseerd in relatie tot belangrijke mensenrechtenprincipes.

Singh zegt dat de meeste marktoplossingen de financiële lasten afschuiven op de ontwikkelingslanden. Deze mechanismen falen ook als het gaat om transparantie en verantwoording, en betrekken de mensen die het meeste risico lopen niet zelf bij de besluitvorming om voor hun rechten op te komen.

Volgens ActionAid liggen de meest veelbelovende oplossingen op het gebied van progressieve belastingen op olie, gas en kolen en het afschaffen van subsidies voor fossiele brandstoffen.

Over het GCF zegt Singh dat rijke landen hun toegezegde bijdrage aan het Green Climate Fund minstens moeten verdubbelen. “Om de klimaatcrisis effectief te kunnen aanpakken, is een grote verschuiving van geldstromen nodig, veel groter dan landen tot nu toe deden met hun toezegging aan het fonds.”

“Als we de meest gemarginaliseerden in de wereld willen helpen om de klimaatimpact te bestrijden, zullen er donaties gedaan moeten worden. Met alleen leningen en private investeringen komen we er niet.”