Democratische lente lonkt in Thailand, maar er blijven grote obstakels (OPINIE)

De laatste keer dat Thailand naar de stembus ging was in 2019, na vijf jaar van repressieve militaire dictatuur. Thaise kiezers fluisterden toen schichtig over hun democratische verwachtingen en installeerden (of tolereerden) een regering geleid door militairen.

Nu, na vier jaar van een functionerende parlementaire democratie, hebben de Thaise kiezers het uitgeschreeuwd. Nu zowat alle stemmen geteld zijn in de parlementsverkiezingen van zondag, wordt duidelijk dat ze de junta en haar politieke opvolgers resoluut afgewezen hebben.

Thailands meest progressieve partij, Move Forward, lijkt de meeste zetels in het nieuwe parlement te krijgen. Kort daarachter komt de gevestigde en eveneens liberale Pheu Thai partij, die in handen is van de Shinawatra, een controversiële politieke dynastie.

Op de derde plaats volgt Bhumjaithai. Deze meer traditionele partij gericht op het platteland was de coalitiepartner van de vorige regering.

Ver daarachter, op de vierde en vijfde plaats, staan de twee militaire partijen: Palang Pracharat, geleid door voormalig vice-premier en legerleider Prawit Wongsuwan, en United Thai Nation, geleid door de huidige premier Prayuth Chan-ocha, die de militaire staatsgreep van 2014 leidde.

Luidt dit een democratische lente in?

Het resultaat weerspiegelt een enorme toename van de steun voor Move Forward, dat bij de verkiezingen van 2019 half zoveel zetels won. Nu ziet het ernaar uit dat Move Forward op één na alle 33 parlementszetels voor Bangkok zal veroveren, dat in het verleden werd beschouwd als hét bolwerk van Pheu Thai.

Het is moeilijk om je niet af te vragen of de sterke prestaties van de onlangs verkozen gouverneur van Bangkok, Chadchart Sittipunt, de keuze van de kiezers in de hoofdstad heeft beïnvloed. Hij is een onafhankelijke politicus die de lat zeer hoog gelegd heeft voor collega’s op het gebied van transparantie, verantwoordingsplicht en puur hard werken.

Move Forward heeft met Pita Limjaroenrat een soortgelijke leider: De op Harvard opgeleide voormalige zakenman is zowel een intellectueel als zakelijk ingesteld.

Tijd om te vertrekken

De vorming van een nieuwe regering die fel gekant is tegen de inmenging van het leger in de politiek lijkt een logisch gevolg van deze verkiezingsuitslag. Dat zou een nieuw progressief, democratisch tijdperk in de Thaise politiek kunnen inluiden, met Pita als nieuwe premier.

Dit zou voor heel Zuidoost-Azië een omwenteling kunnen betekenen. De democratische instellingen in de regio hadden het hard te verduren de afgelopen jaren. In 2021 was er de coup in Myanmar en onder Hun Sen glijdt ook Cambodja af naar een steeds autocratischer bewind.

De dramatische afname van de steun voor de militaire regering van Thailand weerspiegelt waarschijnlijk een algemeen gevoel onder de Thaise bevolking dat het gewoon tijd was voor de militairen om te vertrekken.

Prayuth is premier sinds mei 2014, toen hij als militair een staatsgreep pleegde tegen de democratisch gekozen regering van Yingluck Shinawatra. Het Thaise volk is na bijna tien jaar zijn autocratische stijl van regeren, zijn kort lontje en zijn middelmatig economisch beleid beu.

Een beetje speculatie: de Thais hebben misschien ook het gevoel dat de taak van de militairen om toe te zien op de opvolging van koning Rama IX door Rama X nu volledig voltooid is.

Maar hindernissen blijven

Maar ondanks de verkiezingsuitslag is er geen garantie dat de Thaise oppositie een regering kan vormen.

De belangrijkste uitdaging voor de partijen die gewonnen hebben is het ontwerp van de grondwet van 2017, die allesbehalve progressief is. Ze bevat namelijk een clausule die 250 niet-verkozen, door de junta benoemde, senatoren toestaat deel te nemen aan een gezamenlijke vergadering om de volgende premier te kiezen. Op die manier kunnen de militaire partijen in theorie nog steeds een coalitie samenstellen om de macht te behouden.

Als zij de steun krijgen van de partijen die de vorige regering vormden, kunnen zij een regeringscoalitie vormen met de ongeveer 170 zetels die zij allen bij de stemming van zondag hebben behaald. Die zou dan de steun genieten van de 250 door de junta benoemde senatoren.

Het zou dan gaan om een minderheidsregering die geen wetten kan aannemen zonder de steun van de oppositie, en onderworpen is aan moties van wantrouwen. Maar ze zouden kunnen proberen om oppositieparlementariërs te verleiden met ministerposten om een meerderheid in het Lagerhuis te bereiken.

De tweede uitdaging voor de oppositiepartijen is de vorming van een democratische coalitie. Zal Pheu Thai bijvoorbeeld Pita accepteren als premier, in plaats van een van haar eigen drie kandidaten, Srettha Thavisin, Paetongtarn Shinawatra of Chaikasem Nitisiri? Of zal Pheu Thai proberen Paetongtarn - de dochter van voormalig premier Thaksin Shinawatra - naar voren te schuiven?

Majesteitsschennis

Een andere belangrijke vraag is of Pheu Thai zal instemmen met het controversiële beleid van Move Forward om de draconische wet op de majesteitsschennis van Thailand te hervormen. Move Forward wil de wet, die belediging van de monarchie strafbaar stelt, wijzigen zodat ze niet meer kan gebruikt worden om politieke tegenstanders het zwijgen op te leggen. De partij benadrukt dat dit geen stap in de richting van een republiek is.

De kans dat beide partijen een werkende coalitie vormen, wordt groter als zij Bhumjaithai in de regering kunnen opnemen. Die traditionele partij heeft de afgelopen decennia tussen beide kanten van het politieke spectrum heen en weer geslingerd.

Maar dit zou betekenen dat Bhumjaithai aanvaardt dat zowel Move Forward als Pheu Thai het controversiële besluit van Thailand van vorig jaar om cannabis uit het strafrecht te halen, willen terugdraaien. Beide partijen stellen voor het gebruik te beperken tot medische doeleinden.

De leider van Bhumjaithai, Anutin Charnvirakul, de huidige minister van Volksgezondheid en voorstander van cannabis, heeft duidelijk gemaakt dat zijn partij niet zal onderhandelen over een wijziging van de Thaise cannabiswet.

Dreigt een “gerechtelijke staatsgreep”?

De derde uitdaging voor de oppositiepartijen is misschien wel de meest zorgwekkende. Het is mogelijk dat het conservatieve Thaise establishment een manier vindt om de verkiezingsuitslag ongeldig te maken via de rechtbank. In Thailand staat het concept intussen bekend als een “gerechtelijke staatsgreep”.

Daar zijn sterke precedenten voor, aangezien eerdere progressieve partijen door rechterlijke uitspraken zijn ontbonden. Als bij toeval is dat nog geen enkele conservatieve partij overkomen.

Pita wordt momenteel geconfronteerd met een rechtszaak in verband met zijn bezit van aandelen in een mediabedrijf. Pheu Thai heeft een rechtszaak aan haar been over het toelaten van “buitenstaanders” om haar zaken te regelen.

Er zijn redenen om aan te nemen dat het uiteindelijke resultaat van de verkiezingen sneller duidelijk zal zijn dan in 2019. De kiescommissie lijkt deze keer competenter te werk te zijn gegaan bij het tellen van de stemmen, en er is deze keer geen ingewikkelde formule nodig voor de zetelverdeling.

Dat betekent dat de vergadering in het parlement sneller zou moeten verlopen en dat er snel een coalitie kan ontstaan.

Maar pas dan zullen we zekerheid hebben dat de stem van het volk echt is gehoord.

-

Dit artikel verscheen oorspronkelijk bij IPS-partner The Conversation.