Landonteigening Zimbabwe maakt miljoen slachtoffers

De arbeiders willen dat leiders van de Zuidelijk Afrikaanse Ontwikkelingsgemeenschap (SADC) onmiddellijk interveniëren om het geweld te stoppen.
Volgens het Internal Displacement Monitor Centre in Genève raakten een miljoen landarbeiders hun werk kwijt sinds 2000. Dat is een flink percentage van het totale aantal boerenarbeiders. De Justice for Agriculture Trust in Harare schatte hun aantal tussen 1,3 tot 1,9 miljoen, in de periode voordat de landonteigeningen begonnen. Zimbabwaanse mensenrechtengroepen schatten dat ongeveer 100.000 mensen nu op boerenbedrijven in buurland Zuid-Afrika werken.
Rufaro, een boerenarbeider die zijn werk kwijtraakte en overweegt om naar Zuid-Afrika te vertrekken, zegt dat aanvankelijk van alles werd beloofd. "We zouden een hoger salaris krijgen na het vertrek van de blanke boeren." Letty vult aan:  "Maar jongeren van de Zanu-PF sloegen en verkrachtten de arbeiders, ze sloegen ze zelfs dood. Zowel de arbeiders als de boeren werden verjaagd. Boeren vertrokken zonder de arbeiders te betalen."
De arbeiders willen alleen onder schuilnaam hun verhaal doen, omdat ze bang zijn voor de Zimbabwaanse inlichtingendienst. Ze vertellen dat na de komst van de eenheidsregering, die gevormd werd door de Zanu-PF van Robert Mugabe en de MDC van Morgan Tvsangirai, ten minste drie grote bedrijven zijn onteigend: Usasa Seedlings, Mount Carmel (een mangoplantage) en citrusbedrijf Stockdale.

Ontheemd

De onteigeningen gingen in tegen een uitspraak van de SADC. Die sprak zich in november 2008 uit tegen het landhervormingsprogramma, omdat het discriminerend zou zijn op grond van ras. Omdat de Zimbabwaanse regering dat besluit negeerde, verwees het SADC-tribunaal de zaak in juni 2009 door naar de SADC-top van regeringsleiders. Het SADC-tribunaal werd in 2007 opgericht in Namibië om uitspraken te doen in conflicten in Zuidelijk Afrika.
Momenteel wonen zo'n 60.000 boerenarbeiders in geïmproviseerde kampen, vaak langs de kant van de weg in de buurt van hun oude bedrijf. Ze wachten tot de regering hen nieuw onderdak biedt.
"Weinig mensen hebben het geluk gehad dat ze nieuw onderdak kregen. En als ze denken dat je aanhanger bent van de MDC, dan hoef je helemaal nergens op te rekenen", zegt Tapiwa.
Zimbabwanen die werk vonden in de provincie Westkaap in Zuid-Afrika, hebben het meestal  ook niet gemakkelijk. Buiten het hoogseizoen valt er nauwelijks iets te verdienen. De plaatselijke bevolking ziet de Zimbabwanen liever gaan dan komen. In november vorig jaar werden 3000 Zimbabwanen verjaagd uit Stofland, vlakbij de stad De Doorns.

Kleinschalige landbouw

Tapiwa is er geen voorstander van om de commerciële landbouw weer over te laten aan blanke boeren. "Het beste is dat de huidige eigenaren de bedrijven overdragen aan de staat. De overheid moet ze dan opnieuw verdelen onder landlozen", zegt hij.
Stephen Greenberg, een landhervormingsexpert uit Johannesburg in Zuid-Afrika, is het daarmee eens. Volgens hem is de Zuid-Afrikaanse regering met de sector verwikkeld in een "positieve" discussie over kleinschalige landbouw. In plaats van grote bedrijven over te dragen aan een paar mensen, zou er een model moeten komen waarbij meer mensen recht op land krijgen. "Het gaat erom dat we duidelijk krijgen wat commerciële landbouw inhoudt en wat daadwerkelijk haalbaar is", zegt hij.
Het model waar hij voor pleit, is al ingevoerd in Masvingo, in het zuidoosten van Zimbabwe. "Daar hielden blanke boeren weinig vee op grote vlakten land die van slechte kwaliteit zouden zijn. Deze boerderijen zijn verdeeld in stukken van 10 tot 20 hectare, waarop nu gewassen geteeld worden."