Zuid-Afrika wil legale handel in neushoornhoorn - critici vrezen voor de gevolgen (OPINIE)

De internationale handel in hoorn van neushoorns is sinds 1977 streng gereguleerd onder ‘CITES’ – het Verdrag inzake de internationale handel in bedreigde diersoorten. Landen kunnen een vergunning verkrijgen voor bepaalde exportproducten, maar dan moeten ze wetenschappelijk bewijs kunnen leveren dat de handel de overlevingskansen van de soort niet schaadt.

Zuid-Afrika heeft nu zo’n nieuwe beoordeling gepubliceerd, ondertekend door minister van Milieu Willie Aucamp. De export van beschermde diersoorten, waaronder neushoorns, olifanten en leeuwen, bedreigt hun overleving in Zuid-Afrika niet, luidt de conclusie. Meer nog, stelt het ministerie: het verbod op de handel in neushoornhoorn is contraproductief geweest en leidt tot meer stroperij, georganiseerde wildsmokkel en hogere prijzen op de zwarte markt.

De opvallende koerswijziging komt er na een wissel in het ministerie: Aucamp vervangt Dion George, die zich uitsprak tegen het fokken van wilde dieren in gevangenschap en de commercialisering van bedreigde diersoorten. Critici wijzen op Aucamps achtergrond als wildboer. Ze vrezen dat de verandering een bredere verschuiving aangeeft naar een meer welwillend beleid voor de Zuid-Afrikaanse wild- en jachtindustrie en hun goed georganiseerde lobby. In Aucamps overheidsprofiel staat dat hij actief betrokken was in de sector van de natuurbescherming.

De drastische beleidswijziging zet de spotlights op het conflict tussen traditionele natuurbeschermers en de Zuid-Afrikaanse wildfokkerij en industrie van de trofeeënjacht, die naar verluidt meer dan 1,5 miljard dollar per jaar waard is.

Het argument voor de handel

Stroperij wordt beschouwd als de grootste bedreiging voor de toekomst van de Afrikaanse neushoorn (de zwarte neushoorn en witte neushoorn). Neushoorns worden gestroopt omdat hun hoorn veel waard is op de illegale markt.

Daarnaast zijn patrouilles, infrastructuur en toezicht duur. Voorstanders van de handel stellen daarom dat inkomsten uit de export particuliere landeigenaren zullen stimuleren om neushoorns beter te beschermen. De internationale export mogelijk maken zou bovendien economische voordelen opleveren voor veehouders, fokkers en bedrijven die profiteren van de jacht op trofeeën.

Meer stroperij

Maar als de handel in neushoornhoorn gelegaliseerd en zelfs gefaciliteerd wordt, kan dat ook de vraag doen toenemen. Een eerdere eenmalige legale verkoop van olifantenivoor in 2008 leidde tot een piek in de olifantenstroperij en een dramatische toename van de illegale ivoorhandel.

Een legale aanvoer van neushoornhoorns zou de stroperij dus zelfs kunnen doen toenemen, waardoor het voortbestaan ​​van soorten in Zuid-Afrika en daarbuiten in gevaar komt. Van twee van de drie Aziatische neushoornsoorten, de Javaanse en de Sumatraanse neushoorn, zijn er nog minder dan vijftig exemplaren over. De gevolgen van de internationale handel in Afrikaanse neushoorns kunnen dus mogelijk groot zijn voor soorten in Azië.

Daar komt nog bij dat natuurorganisaties al jaren pleiten voor campagnes om de vraagzijde te verminderen. De internationale handel in hoorn heropenen en legaliseren zou fataal kunnen zijn voor die pogingen om de consumptie en het bezit van hoorns sociaal onaanvaardbaar te maken.

Naar mijn mening is de marktvraag naar neushoornhoorn verminderen en mensen ontmoedigen neushoornhoorn te willen hebben, de optimale manier om neushoorns te beschermen - en niet om de begeerte naar neushoornproducten aan te wakkeren door de handel te legaliseren.

Wat dit betekent voor de neushoorns zelf

Neushoorns zijn een intrinsiek onderdeel van het natuurlijke ecosysteem. Wanneer eigenaren en fokkers economisch kunnen profiteren van export, bestaat het risico dat neushoorns voornamelijk worden gewaardeerd om wat ze kunnen opleveren. Dat zou kunnen betekenen dat deze wilde dieren worden gefokt en beheerd zoals gedomesticeerd vee. “Wilde” neushoorns zouden een bijzaak of een attractie kunnen worden in de wereldwijde handel.

Denk bijvoorbeeld aan de Zuid-Afrikaanse neushoornbaron John Hume. Hij was ooit eigenaar van 's werelds grootste privé-kudde met een populatie van meer dan tweeduizend neushoorns. Die werden als vee gehouden en de hoorns werden 'geoogst'. Hume lobbyde intensief voor een heropening van de handel in neushoornhoorn, met het argument dat dit in het belang van de neushoorn zou zijn.

Uiteindelijk ging hij failliet en moest de kudde gered worden door de herintroductieorganisatie African Parks. Hume wordt nu onderzocht voor de vermeende export van 964 hoorns naar Zuidoost-Azië. Hij ontkent de beschuldigingen en houdt vol dat hij “niets te verbergen heeft”.

Ondertussen heeft een andere Zuid-Afrikaanse neushoornfokker de rechter om toestemming gevraagd om 479 opgeslagen neushoornhoorns legaal aan het buitenland te verkopen.

Doden om te beschermen

Ten slotte is er de morele en ethische vraag of bedreigde diersoorten, waaronder de neushoorn, gered kunnen of moeten worden door individuele dieren te doden voor trofeeën of sport. Mogen we doden om te beschermen? Die vraag is niet uniek voor neushoorns, maar heeft betrekking op natuurbescherming in het algemeen: over vele diersoorten en werelddelen.

De jacht op trofeeën wordt niet algemeen aanvaard als een moreel of ethisch verantwoord instrument voor natuurbehoud. In november 2025 verzocht Namibië CITES om het wereldwijde verbod op de handel in neushoornhoorns op te heffen, maar dat verzoek werd met 120 stemmen tegen 30 verworpen. De stap van Zuid-Afrika om het aantal exportvergunningen voor neushoorntrofeeën te verhogen, zou de reputatie van het land op het internationale toneel kunnen schaden.

Zuid-Afrika was ook van plan een einde te maken aan het fokken van leeuwen in gevangenschap en de jacht op de dieren in afgesloten gebieden, omdat de praktijken bijdragen aan de handel in leeuwenbotten. Maar recente politieke veranderingen hebben ertoe geleid dat die toezegging in twijfel wordt getrokken.

Met de koerswijziging in het wildbeleid, en de steun voor de commercialisering van neushoorns, leeuwen en talrijke andere bedreigde diersoorten, manoeuvreert Zuid-Afrika zich mogelijk in een lastig parket op het wereldtoneel, wat betreft het waarderen en beschermen van zijn biodiversiteit.

-

Deze opinie is oorspronkelijk gepubliceerd bij IPS-partner The Conversation.