Wat kunnen we verwachten van de nieuwe Japanse premier Shigeru Ishiba?

De 67-jaar oude Ishiba trad al in 1986 toe tot het parlement en heeft zijn hele carrière lang belangrijke kabinetsfuncties bekleed, waaronder directeur van het toenmalige Defensieagentschap (nu Ministerie van Defensie).

Maar in 1993 verliet hij de partij toen die onder groeiende publieke druk kwam, om vier jaar later weer terug te keren. Die stap kostte hem het vertrouwen van veel van zijn LDP-collega's, van wie velen hem tot vandaag als een verrader beschouwen.

Vijfde keer goede keer

Ishiba heeft vijf keer meegedongen naar de functie van partijleider, en hij heeft zich vaak verzet tegen het beleid van voormalig premier Shinzo Abe. Hoewel hij niet populair is bij de partijtop heeft hij wel brede steun verworven bij de basis. Hij wil investeren in de ontvolkte regio’s in het land, en als defensie-expert is hij een uitgesproken voorstander van sterkere veiligheidsrelaties met de Verenigde Staten en een robuuster leger.

In de meest recente stemming won hij van Sanae Takaichi, een nauwe bondgenoot van Abe en het gezicht van het ‘revisionistische conservatisme’ van de LDP.

Wat vertelt dit ons over de Japanse politiek?

De verkiezing was een van de meest omstreden ontwikkelingen in de recente politieke geschiedenis in Japan. Ze volgde op de aankondiging van premier Kishida dat hij zich niet opnieuw herkiesbaar zou stellen als leider van de LDP. Kishida's ambtstermijn was getekend door politieke schandalen, die hem veel steun bij de bevolking hebben gekost.

In een poging het vertrouwen te herstellen, heeft Kishida de facties binnen de LDP aangepakt. Die facties hadden sinds de oprichting in 1955 als de belangrijkste interne mechanismen van de partij gediend, om steun en financiële middelen te mobiliseren en overheidsportefeuilles toe te wijzen. Maar ze werden ook gezien als de belangrijkste bron van de schandalen van de LDP.

Maar door de oude machtsstructuren van de LDP uit te hollen, namen ook de herverkiezingskansen van Kishida af. Met het verdwijnen van de meeste facties van de LDP is de interne machtspolitiek competitiever geworden. Het gevolg is dat voor het eerst negen kandidaten meedongen naar het leiderschap van de partij.

Zal er politiek veel veranderen?

De statuten van de LDP bepalen dat in de eerste stemronde de stemmen van elk van de 368 parlementsleden worden toegevoegd aan 368 stemmen die evenredig aan de gewone leden worden toegewezen.

De twee beste kandidaten gaan vervolgens door naar een tweede ronde, waarin de 368 parlementsleden hun stem uitbrengen, terwijl elk van de 47 prefectuurafdelingen één stem krijgt.

Dat betekent dat kandidaten die populair zijn bij de basis een goede kans hebben om de eerste ronde te overleven, terwijl alleen degenen die populair zijn bij de parlementsleden uiteindelijk de race kunnen winnen.

Maar er is een uitzondering op dat patroon: als de nationale elite van de partij zo onpopulair is dat de parlementsleden een strategische zet doen om een ​​lokaal populaire kandidaat te steunen. Zo’n stemming is een oproep om de LDP te hervormen en zo een afstraffing bij de volgende verkiezingen te vermijden.

Schandalen aanpakken

In de kiesstrijd hadden de kandidaten al vroeg de steun van de oude garde en fractieleiders gezocht, in de hoop om stemmen te ronselen bij de LDP-parlementsleden.

Ishiba bleef zeer onpopulair bij die LDP-parlementsleden. Onder meer Taro Aso, vicevoorzitter van de partij, had beloofd zijn rivaal Sanae Takaichi te steunen. Takakichi had beloofd de schandalen en campagnegelden niet verder uit te spitten, of betrokkenen te straffen. Ishiba van zijn kant was in een eerste reactie kritisch voor de partij, maar tijdens zijn campagne heeft hij gezwegen om te voorkomen dat de parlementsleden van de partij zich verder zouden vervreemden.

Maar door de schandalen is de interne politiek van de LDP onder het vergrootglas beland. Nu de interne machtsstructuren van de LDP zijn gedestabiliseerd, zijn de angsten voor een terugkeer naar “draaideur-regeringen” weer opgedoken. De partij verkeert in crisismodus.

De selectie van Ishiba heeft de kansen vergroot om mee te doen aan de volgende algemene verkiezingen en om zo de LDP aan de macht te houden.

Maar het blijft de vraag hoe hij binnen de LDP voldoende steun kan krijgen voor zijn beleid, en tegelijkertijd tegemoet kan komen aan de verwachtingen van de bevolking om de partij verantwoordelijk te houden voor haar eerdere schandalen. Als hij dat laatste niet waarmaakt, kan zijn ambtstermijn van korte duur zijn.

Wat gebeurt er nu?

Het parlement komt dinsdag bijeen en de LDP-leden zullen Ishiba kiezen als nieuwe premier.

Het verleden leert dat Ishiba waarschijnlijk kort nadat de aanvullende begroting is aangenomen het lagerhuis zal ontbinden. Dat zou Japan op koers zetten voor algemene verkiezingen later dit jaar.

De oppositie is weliswaar verdeeld, maar de vraag is of Ishiba met zijn beleid de kiezer zal kunnen overtuigen. Als criticus op de “Abenomics” (de economische benadering van Shinzo Abe) wordt Ishiba beschouwd als voorstander van fiscale discipline.

Maar hij heeft ook opgeroepen tot meer openbare werken om de groeiende ongelijkheid in Japan aan te pakken en tegelijkertijd ontvolkte regio's nieuw leven in te blazen.

Ishiba heeft zich ook kritisch uitgelaten over de terugkeer naar kernenergie door zijn voorganger, en hij is voorstander van meer investeringen in hernieuwbare energie.

Hij heeft ook al zijn steun uitgesproken voor de legalisering van het homohuwelijk en aparte achternamen voor getrouwde koppels. Beide ideeën genieten brede steun bij de bevolking, maar ze blijven erg controversieel onder de conservatieve basis van de LDP.

Aziatische NAVO

Internationaal is Ishiba voorstander van een actievere en meer gelijkwaardige rol voor Japan in de alliantie met de VS. Onlangs nog heeft hij gepleit voor een uitbreiding van de veiligheidssamenwerking naar een soort Aziatische versie van de NAVO.

Enerzijds roept hij op tot meer diplomatieke inspanningen om China en Rusland te betrekken, en niet enkel te vertrouwen op militaire druk. Anderzijds vindt hij een robuuste militaire houding nodig om de opkomst van China en de militaire acties van Noord-Korea te counteren.

Wat Ishiba betekent voor de betrekkingen met Zuid-Korea – een belangrijke erfenis van Kishida – of voor de betrekkingen met een potentieel Witte Huis onder Donald Trump, moet echter nog blijken. De belofte van een actiever Japan spreekt Trump alvast aan.

Wat wel al duidelijk is, is dat de LDP, die in crisismodus opereert, gestemd heeft voor een leider die bereid is de partij te veranderen - in de hoop het vertrouwen van de bevolking in de regering te herstellen.

-

Dit artikel is oorspronkelijk verschenen bij IPS-partner The Conversation.