Waar zijn de miljarden dollars aan steun voor Rohingya-vluchtelingen gebleven? (OPINIE)

Drie meisjes en hun lerares kwamen om het leven in een islamitisch onderwijscentrum dat op 8 juli door een aardverschuiving werd getroffen. Ten minste tien andere vluchtelingen vonden de dood door verschillende aardverschuivingen in zes kampen.

Duizenden gezinnen in de kampen in Cox’s Bazar, in het zuidoosten van Bangladesh, zijn overgebracht naar veiligere plekken, voornamelijk in scholen. Honderden ‘woningen’ – eerder hutjes van zeildoek en bamboe – zijn verwoest of ondergelopen.

Tragisch genoeg zijn dergelijke rampen schering en inslag, vooral tijdens het seizoen waarin cyclonen en moessonregens alomtegenwoordig zijn. De dodelijke slachtoffers hebben - geheel volgens de verwachtingen - geleid tot oproepen van hulporganisaties tot meer financiering.

Alarmerend onderzoek

Maar naast de urgente inspanningen om de overlevenden te redden, is er bovenal aandacht nodig voor de manier waarop het beschikbare geld daadwerkelijk wordt ingezet. Dat blijkt ook duidelijk uit de alarmerende resultaten van een audit door het VN-Bureau voor Interne Toezichtdiensten (OIOS).

Het OIOS-auditrapport 2025/084 is reden genoeg tot ernstige bezorgdheid over de aanpak door de VN-Vluchtelingenagentschap UNHCR in Bangladesh op vlak van projectplanning, aanbestedingen, toezicht en effectief gebruik van humanitaire middelen.

De Bengalese krant New Age schreef onlangs hoe miljoenen dollars werden uitgegeven aan infrastructuur die uiteindelijk niet gebruikt wordt. Projecten overlapten elkaar; de aanbesteding werd onvoldoende gecontroleerd en verschillende programma's slaagden er niet in de beoogde doelstellingen te bereiken.

Dat allemaal in een tijd waarin humanitaire hulp afneemt en duizenden staatloze Rohingya-moslims, ontheemd door het aanhoudende conflict in buurland Myanmar, blijven aankomen in de kampen. Ze voegen zich bij de massale uittocht van zo'n 700.000 Rohingya die in 2017 vluchtten voor een brute repressie door het Myanmarese leger in de staat Rakhine.

Uit het auditrapport bleek ook dat een gespecialiseerd ziekenhuis in Ukhiya, dat 1,5 miljoen dollar kostte, werd gebouwd maar nooit in gebruik werd genomen. Een kliniek met twintig bedden in Bhasan Char, met 140.000 dollar aan zonne-energieapparatuur en een röntgenapparaat van 74.301 dollar, bleef eveneens onbenut. Daarnaast werd 18.000 dollar uitgegeven aan naamplaatjes, 23.000 dollar aan uniformen voor het personeel en 27.000 dollar aan de productie van een documentaire. De audit wees uit dat deze uitgaven onnodig waren, terwijl de humanitaire behoeften er groot bleven.

Bestek

Misschien nog het meest schokkende is dat UNHCR 182.028 dollar heeft uitgegeven aan bestek (lepels, vorken en messen), dat vluchtelingen grotendeels niet gebruiken, omdat we traditioneel met onze handen eten. Ik woon sinds 2017 in een van de vluchtelingenkampen in Cox's Bazar en heb daar nooit gebruik van gemaakt.

Daartegenover staat dat de voedselhulp voor de meeste Rohingya-vluchtelingen werd teruggedraaid van 12 naar 7 dollar per persoon per maand – de prijs van een paar kopjes koffie in veel landen waar de humanitaire medewerkers wonen en beslissingen nemen over bezuinigingen op voedselrantsoenen.

Informele scholen die ooit op zijn minst een beetje onderwijs boden, zijn in veel gevallen lege speelplaatsen geworden. Ziekenhuizen die met miljoenen dollars zijn gebouwd, verstrekken vaak alleen basismedicatie zoals paracetamol en omeprazol. Een persoonlijk voorbeeld: vorig jaar moest ik Antozal neusspray voor mijn dochter kopen bij een lokale apotheek. Nadat we eerst uren in de rij hadden gestaan, kregen we een voorschrift van een goedbetaalde arts. Bij de apotheek  kregen we te horen dat de medicijnen niet beschikbaar waren vanwege bezuinigingen.

Uit de audit bleek ook nog dat VN-partners 4,2 miljoen dollar hadden uitgegeven aan materialen voor huisvesting die UNHCR al had aangeschaft. Zonne-energieprojecten ter waarde van 194.000 dollar en medicijnen en medische apparatuur ter waarde van 800.000 dollar werden eveneens dubbel aangeschaft vanwege slechte coördinatie van aankoopprocedures.

Verder merkte de audit op dat, acht jaar na het begin van de Rohingya-crisis, 67 procent van de opgehaalde financiering was besteed aan directe humanitaire hulp, terwijl slechts 17 procent was toegewezen aan empowerment en langetermijnoplossingen.

UNHCR heeft tot nu toe nog niet gereageerd op vragen van de media over de audit – dat is niet voor het eerst. UNHCR kreeg al vaker kritiek te slikken omdat het alleen reageert bij grote noodsituaties, zoals een grote brand in de kampen, events die internationale aandacht trekken en worden gezien als momenten om te pleiten voor meer financiering voor het in stand houden van VN-personeel, hun salarissen en organisatiekosten.

Ook grote internationale mensenrechtenorganisaties en internationale nieuwsmedia tonen weinig interesse.

Lange termijn

Sinds het Myanmarese leger en geallieerde boeddhistische milities in augustus 2017 de moordpartijen en massale verdrijving van de grotendeels staatloze Rohingya-minderheid begonnen, heeft de internationale gemeenschap meer dan 5 miljard dollar aan hulp geboden. De meest recente oproep van het Joint Response Plan (JPR) voor 2026 bedraagt ​​710 miljoen dollar.

Maar als je de vluchtelingenkampen vandaag bezoekt, zul je zien dat er nog steeds geen formeel onderwijssysteem is, dat de medische zorg ontoereikend blijft en dat er geen duurzame verblijfsplekken zijn gebouwd.

Vluchtelingen wonen in onderkomens in heuvelachtige gebieden die grotendeels ontbost zijn en gevoelig zijn voor catastrofale overstromingen en aardverschuivingen. Ongeveer 200.000 nieuwkomers, die de voorbije twee jaar aankwamen, hebben geen onderdak en leven in uiterst moeilijke omstandigheden.

Mijn vraag is dus simpel: Waar zijn die miljarden dollars gebleven?

Dit gaat niet alleen over de Rohingya in Cox's Bazar. Het Joint Response Program (JRP) voor de Rohingya-humanitaire crisis wordt geleid door de regering van Bangladesh, de UNHCR en de IOM en omvat tientallen VN-organisaties en internationale en nationale ngo's.

Het JRP zou jaarlijks zo'n 20 tot 30 procent van zijn budget moeten besteden aan de gastgemeenschappen in Bangladesh.

Veel lokale bewoners, zelfs binnen de grenzen van het kamp, ​​hebben vaak nog nooit een zak rijst of een gasfles ontvangen. Hun kinderen hebben niet kunnen profiteren van programma's voor levensonderhoud of beroepsopleidingen. Velen weten zelfs niet dat er geld is gereserveerd voor de gastgemeenschappen.

Meer controle

Het is tijd om onafhankelijke kwaliteitsbewakings- en financiële auditcommissies op te richten om het reilen en zeilen in de Rohingya-kampen te monitoren. In deze commissies moeten vertegenwoordigers zetelen van relevante VN-organen, de regering van Bangladesh, donorlanden, onafhankelijke mensenrechtenorganisaties en de Rohingya-diaspora. Hun rol zou moeten zijn om ervoor te zorgen dat elk project echt nuttig is voor de Rohingya-vluchtelingen en de gastgemeenschappen in Bangladesh, en dat ze correct worden geïmplementeerd waar nodig.

Humanitaire hulp moet terechtkomen bij de mensen voor wie die bedoeld is – en mag geen systeem worden dat voornamelijk duizenden banen in stand houdt en geen behoorlijk, onafhankelijk toezicht biedt.

Hulporganisaties mogen zich, zoals bij de recente rampen het geval was, niet aan hun verantwoordelijkheid onttrekken door de doodsoorzaken toe te schrijven aan een gebrek aan financiering.

Transparantie, verantwoording, onafhankelijk toezicht en meetbare impact moeten de basis vormen van de humanitaire hulpverlening aan de Rohingya, zolang wij niet rechtmatig, veilig en waardig naar Myanmar kunnen terugkeren.

__

Mohammed Zonaid is Rohingya-journalist en -fotograaf uit Cox's Bazar, Bangladesh.