Slimme ontmaskering van handel in haaien heeft de soort niet beter beschermd

Geavanceerde technologie zoals moleculaire onderzoekstechnieken, moesten bedreigde haaien en roggen beter detecteren, identificeren en beschermen tegen de handel in vinnen en vlees van deze dieren.

In het tijdschrift Biological Conservation zeggen Braziliaanse wetenschappers echter dat deze technieken niet hebben geleid tot een heropleving van deze soorten. Dat concluderen ze na onderzoek van vijftien jaar aan inspanningen om illegale handel te ontmaskeren.

Viskroketten

Sterker nog, sommige haaien en roggen zijn nog meer bedreigd dan voorheen: 83 procent van de 64 soorten die in de handel zijn aangetroffen, zijn bedreigd en voor 33 van deze soorten is de mate van bedreiging de afgelopen vijftien jaar nog toegenomen.

“In Brazilië is de handel in bedreigde vissoorten verboden, maar toch wordt hun vlees nog verkocht als cação, een naam die door vishandelaren op straatmarkten en kleine winkeltjes wordt gebruikt zodat consumenten niet precies weten wat ze kopen”, zegt Marcela Alvarenga, onderzoeker bij het Nationaal Centrum voor Moleculaire Identificatie van Vis aan de Universiteit van Rio de Janeiro in Brazilië.

In de meeste gevallen is het onmogelijk om te achterhalen welke vissoort je in handen hebt als je voedingswaar wordt verkocht als filet, kroket of bereid visgerecht. Zelfs als het dier in zijn geheel wordt getoond, ontbreken meestal de kop en de vinnen, en net die zijn nodig om de soort morfologisch te identificeren. De meest nauwkeurige identificatiemethode is dan dna-sequentiebepaling, maar daar hangt een stevig kostenplaatje aan vast.

Haaienvinnen

“Deze techniek kan zelfs aangetast dna identificeren in vinnen die dagenlang in de zon hebben liggen drogen voor ze bijvoorbeeld verscheept worden naar Azië”, zegt Rodrigo Domingues, onderzoeker aan het Oceanografisch Instituut van de Universiteit van São Paulo.

Domingues verwijst naar de internationale handel in haaienvinnen, en dan met name naar China waar er nog veel vraag naar is.

Maar ook de gewone vangst maakt veel slachtoffers onder deze bedreigde soorten omdat ze - mede door overbevissing - veelvuldig verstrikt geraken in netten van vissers die op andere soorten jagen.

Voor hun studie analyseerden de onderzoekers artikelen die tussen 2008 en 2023 verschenen zijn over de identificatie van haaien- en roggenvlees dat door ordediensten in beslag was genomen om met dna-sequencing onderzocht te worden. Het blijkt dat deze vorm van vergevorderd onderzoek niet heeft geleid tot een vermindering van het risico op uitsterven voor deze soorten.

Wel was het resultaat dat bijna twintig soorten die eerder als niet bedreigd werden gezien, nu die classificatie wel kregen.

De wetenschappers herinneren aan het belang van haaien en roggen voor de mariene biodiversiteit omdat ze als toproofdieren helpen om het ecosysteem te reguleren door bijvoorbeeld zwakke of zieke vissen te elimineren en populaties onder controle te houden. Verder wijzen de wetenschappers er ook op dat de consumptie van deze soorten niet zonder gevaar is omdat ze door hun positie in de voedselketen grotere hoeveelheden kwik absorberen.