Pavlov bij muggen: muggenspray leert ze dat er voedsel is

De wetenschappers achter dit onderzoek spreken van een soort Pavlov-reactie: muggen die herhaaldelijk aan DEET worden blootgesteld, gaan het juist associëren met voedsel, oftewel ons bloed dus.

“Het wordt dan minder effectief als afweermiddel”, drukt Claudio Lazzari van de Universiteit van Tours in Frankrijk het nog voorzichtig uit. Samen met zijn team ontdekte hij dat het middel in bepaalde situaties zelfs bepaalde bijtende insecten zou kunnen aantrekken. “Muggen leren de geur van DEET te associëren met voedsel. Dit betekent dat ze eerder geneigd zijn mensen te bijten die naar DEET ruiken, waardoor het onmisbare afweermiddel in gevaar komt.”

Pavlov

Het team deed proeven met gele koortsmuggen (Aedes aegypti), de mug die gevaarlijke ziektes zoals dengue, zika, chikungunya en gele koorts verspreidt en jaarlijks tientallen miljoenen mensen treft. 

Ze hielden de insecten achter een gaas vast en boden hen een zakje warm bloed aan dat net buiten hun bereik was geplaatst, om vervolgens te zien hoe enthousiast de insecten er met hun zuigsnuit bij wilden geraken. Dat bleek inderdaad het geval, vooral als ze werden beloond door het zakje binnen hun bereik te laten zakken, zodat ze zich te goed konden doen aan het voedsel.

Zodra de insecten begonnen te drinken, voegden de onderzoekers de geur van DEET toe. Na vier herhalingen deed maar liefst meer dan 60 procent van de muggen al een poging om te eten, zodra alleen de geur van DEET werd toegediend.

Net om die reden vergelijken ze hun ontdekking met het beroemde experiment van Ivan Pavlov rond conditionering, waarbij honden leerden om de toegang tot voedsel te associëren met het geluid van een bel.

Afweren of net aantrekken?

Een van de onderzoekers deed nadien ook de test met zijn handen waarvan het ene hand was ingesmeerd met DEET en het andere niet. En wat bleek? Vooral het ingesmeerde hand trok hongerige muggen aan.

Vooral als de concentratie DEET mild is of wat is afgenomen na een paar uur, werd de geur sterk geassocieerd met een maaltijd, waardoor mensen die DEET dragen onder de juiste omstandigheden aantrekkelijker kunnen worden voor bijtende insecten, concluderen de onderzoekers.

“Als een mug iemand bijt die enkele uren eerder DEET op zijn huid heeft aangebracht en de concentratie van het afweermiddel te laag is om de mug af te schrikken, maar nog steeds sterk genoeg is zodat het insect het kan ruiken, is de kans groter dat de mug mensen bijt die naar DEET ruiken”, aldus Lazzari.

Het onderzoek is gepubliceerd in het Journal of Experimental Biology.