Meer planten op de vlucht voor stikstof dan voor klimaat

Van de stijgende temperaturen is geweten dat ze dier- en plantensoorten steeds meer doen verschuiven naar het noorden en hoger gelegen gebieden. Maar voor Europese bosplanten is er nog een meer dwingende factor, hebben onderzoekers ontdekt: stikstofvervuiling.

Ze bestudeerden hoe 266 bosplantensoorten zich de afgelopen decennia in Europa hebben verplaatst. Uit hun conclusies in Science blijkt dat ze meer dan twee keer zo vaak naar het westen migreren dan naar het noorden.

Stikstofneerslag

Toen de onderzoekers bekeken welke omgevingsfactoren deze migratie het beste konden verklaren, bleek dat niet klimaatverandering te zijn, maar stikstofneerslag door luchtvervuiling. Vooral ‘stikstofgeneralisten’, die geen last hebben van de vervuiling, schuiven snel op.

Die snelle verspreiding van stikstofgeneralisten gaat ten koste van plantensoorten die meer baat hebben bij voedselarme bodems. Die zijn vaak meer gespecialiseerd en groeien enkel onder specifieke omstandigheden. Door de toename van stikstof in de bodem gaan gebieden meer op elkaar lijken en verdwijnen die unieke omstandigheden.

“Het is duidelijk dat als de stikstofuitstoot niet afneemt, de diversiteit aan planten alleen maar verder zal verarmen”, zegt ecoloog Jonas Lembrechts van de Universiteit van Utrecht. “Dan staan er in onze bossen straks alleen nog maar bramen, brandnetels en andere stikstofgeneralisten, zoals sparren, fluitenkruid of Noorse esdoorns.”

Loterij

De veranderingen hebben ook gevolgen voor dieren en het andere leven dat van de planten afhankelijk is. Zo komt niet alleen het ecosysteem in gevaar, maar ook de diensten die het biedt voor de mens: schone lucht, schoon water, een goede bodemkwaliteit en de bestuiving van gewassen.

“We zijn een loterij aan het spelen, en je weet niet bij welke soort het uiteindelijk echt misgaat”, zegt Lembrechts.

“Wanneer mensen mij vragen waarom het erg is dat soorten verdwijnen, dan haal ik graag de vergelijking met een vliegtuig aan. Dat bestaat uit heel veel onderdelen die allemaal een functie hebben. Het zal niet meteen neerstorten als het wat onderdelen verliest. Maar op een gegeven moment is het wel gedaan met het vliegtuig. Je weet alleen niet van tevoren welk schroefje net het schroefje teveel is.”