Landen verdeeld over genetisch gesleutel aan biodiversiteit

Voor ontwikkelingslanden zijn deze kwesties van vitaal belang. Zij bezitten een schat aan biologisch en bio-cultureel kapitaal, die ondermijnd kan worden als exploitatie toegestaan wordt binnen het raamwerk van de Conventie inzake Biodiversiteit (CBD).

"Op een schaal van 1 tot 10 zijn we op 4 beland", zegt de Venezolaan Santiago Obispo, leider van de ngo Amazone Samenwerkingsnetwerk, over de besprekingen. "De onderhandelingen gaan langzaam. We moeten die versnellen, ook in het belang van de mensen."

Als het om synthetische biologie gaat, maken overheden, vertegenwoordigers van de academische wereld, activisten en inheemse gemeenschappen zich zorgen over de mogelijk verwoestende impact op ecosystemen en de leefomgeving van de plaatselijke bevolking. Bij synthetische biologie worden met behulp van computertechnologie kunstmatige levensvormen, levende delen en systemen gebouwd die niet in de natuur bestaan.

Synthetische vanille

Momenteel wordt onderzoek gedaan naar de ontwikkeling van synthetische vanille. De industriële productie daarvan zou bedreigend kunnen zijn voor boeren in landen als de Comoren, China, Madagaskar, Mexico, Réunion en Oeganda. Soortgelijk onderzoek wordt gedaan naar vetiver, een grassoort die om zijn geur gebruikt wordt in cosmetica. De synthetische versie daarvan kan gevolgen hebben voor Brazilië, China, Haïti, Indonesië, Japan, India en Réunion.

Laboratoriumstudies richten zich ook op genetische drivers die een soort permanent kunnen veranderen door een bepaalde karakteristiek te stimuleren bij reproductie. Op deze manier kunnen veranderde genen overgeërfd worden door nakomelingen. Tegenstanders vrezen dat soorten of ecosystemen veranderd of geëlimineerd worden, met onvoorspelbare gevolgen.

Moratorium

In Cancún, waar meer dan 6.500 officiële afgevaardigden en vertegenwoordigers van maatschappelijke organisaties bijeen zijn, hebben meer dan 160 niet-gouvernementele organisaties, academische en inheemse organisaties opgeroepen tot een moratorium op experimenten op het gebied van synthetische biologie.

Tijdens discussies in Cancún spraken de Afrikaanse en Caraïbische landen, met steun van El Salvador, Bolivia en Venezuela, zich uit voor een moratorium. Australië, Brazilië en Canada voerden de groep landen aan die lobbyen voor acceptatie van synthetische biologie binnen de CBD.

Eén kwestie die unanieme steun verwierf van de lidstaten van het CBD was de verwerping van digitaal genetisch ontwerpen, het creëren van moleculaire structuren met behulp van computerprogramma's. In de tekst van de de Verklaring van Cancún, waarover nu onderhandeld wordt, staat geen verwijzing naar een "moratorium" op bio-engineering en genetische drivers, maar landen worden wel uitgenodigd dit soort onderzoek uit te stellen.

Monocultuur

Tijdens eerdere Biodiversiteitsconferenties adviseerde de CBD een voorzichtige benadering, met het oog op de positieve en negatieve gevolgen van synthetische biologie. Er zou eerst nader onderzoek nodig zijn.

Voor Barbara Unmüssig van de Duitse Heinrich Böll-Stichting, die gelinkt is aan de Duitse Groene Partij, is de top in Cancún geslaagd als de CBD voorzichtigheid in acht neemt op het gebied van bio-engineering en geo-engineering. De conferentie moet volgens haar met een sterke verklaring komen die bedrijven achter de technologie dwingt tot evaluatie. Ze pleit ook voor moratoria.

"We moeten de belangrijkste drivers achter de verwoesting van de biodiversiteit stoppen. Als we onze ecosystemen echt in stand willen houden, moeten we nadenken over adequate maatregelen tegen overexploitatie in de visserij en het cultiveren van genetisch veranderde organismen. De agro-industrie probeert steeds meer land te vergaren voor monocultuur. Dat gebeurt in de hele wereld."

Geo-engineering richt zich op het grootschalig manipuleren van planetaire systemen om zo de klimaatverandering tegen te gaan met technieken die zonnestraling, broeikasgassen en het weer kunnen beïnvloeden. Tijdens de negende Biodiversiteitsconferentie in Bonn in 2008 nam de CBD een moratorium aan op het bemesten van oceanen, een techniek uit de geo-engineering.

Inheemse groepen

Afgevaardigden van inheemse gemeenschappen toonden zich in Cancún zeer actief in het beschermen van hun rechten en de biodiversiteit. Bolivia stelde voor een ad hoc-orgaan op te richten dat verantwoordelijk wordt voor inheemse kwesties. De CBD erkende eerder dat inheemse groepen op dit gebied rechten kunnen laten gelden.

Die erkenning leidde echter ook tot een kwestie die weerstand oproept: de eis dat inheemse groepen toestemming moeten geven voor natuurbeheer en het gebruik van biodiversiteit op hun terrein. De zogenoemde "vrije en geïnformeerde toestemming" blokkeert onderhandelingen als gevolg van oppositie geleid door Aziatische en Afrikaanse landen.

"We willen een balans van perspectieven, een serieuze en verantwoorde balans om de deelname van inheemse volken te vergroten", zegt Diego Pacheco, hoofd van de Boliviaanse delegatie en viceminister voor Planning en Ontwikkeling in Bolivia.

Moeizame vooruitgang

Uit studies die naar aanleiding van de top gepubliceerd zijn, blijkt dat ecosystemen nog steeds wereldwijd verwoest worden, ondanks de pogingen van natuurbeschermers daar iets aan te doen.

De wereld haalde tot nu toe slechts 60 procent van de doelstellingen van Aichi, de twintig punten van het Strategische Plan voor Biologische Diversiteit 2011-2020, dat in 2010 werden aangenomen door de partijen in de Biodiversiteitsconventie. De punten richten zich onder meer op bescherming van natuurlijke hulpbronnen, participatie van inheemse volken en duurzaam gebruik van de natuur.