Inteelt heeft de laatste mammoet niet genekt (maar wat dan wel?)

Hoe moet het verder met bedreigde diersoorten die maar nipt van de ondergang werden gered, maar die op langere termijn genetische gevolgen kunnen ondervinden van hun fors gekelderde populatie? Love Dalén en Marianne Dehasqueat van het Zweedse Centre for Palaeogenetics gingen daarvoor te rade bij de wolharige mammoet (Mammuthus primigenius).

Voor een nieuwe studie in het vakblad Cell namen de wetenschappers 21 genoomstalen van de Siberische wolharige mammoet onder de loep. Zo kregen ze zicht op de evolutie van het dier over een periode van 50.000 jaar.

Wolharige mammoeten raakten ongeveer 10.000 jaar geleden geïsoleerd op Wrangel, een Russisch eiland in de Noordelijke IJszee, waar ze nog tweehonderd generaties lang overleefden. Circa 4000 jaar geleden stierf de soort volledig uit. Was dat onvermijdelijk?

Acht fokdieren

Door de stalen te analyseren, konden Dalén en Dehasqueat het evolutionaire proces tot aan de verdwijning van de mammoet bestuderen. Uit de resultaten blijkt dat de populatie op Wrangel-eiland snel herstelde van de drastische terugval en gedurende zes millennia demografisch redelijk stabiel bleef.

Maar de onderzoekers zagen ook dat licht schadelijke genmutaties zich geleidelijk aan ophoopten in het DNA, terwijl de heel schadelijke mutaties wel werden uitgezuiverd. Daardoor kon de inteelt gedurende honderden generaties doorgaan.

De populatie op Wrangel, de laatste der mammoeten, is waarschijnlijk niet uitgestorven als gevolg van inteelt. “Volgens onze schattingen waren er tienduizend jaar geleden nog maar acht fokdieren over. Toch herstelde de populatie zich snel en bleef ze lange tijd stabiel. Maar de genetische effecten van die drastische terugval bleven op de achtergrond meespelen. Mogelijk werd daarbij ook de ontwikkeling van zintuigen - zoals horen en zien - aangetast”, schrijven Dalén en Dehasqueat in een artikel van The Conversation.

Snel gegaan

“Op basis van onze resultaten moet het uitsterven snel zijn gegaan. Mensen en mammoeten leefden niet samen op het eiland, maar een plotselinge gebeurtenis, zoals een uitbraak van een ziekte of een weersomstandigheid, kan het uitsterven van de populatie hebben veroorzaakt. Dat moet verder onderzoek nog uitwijzen”, aldus de auteurs.

De tijdspanne tussen demografisch en genetisch herstel heeft ook verregaande gevolgen voor de inspanningen om recentelijk gecrashte populaties er weer volledig bovenop te helpen. Kweekprogramma’s zijn een belangrijke eerste stap, maar daarna is de weg nog lang, zo suggereert dit onderzoek.