Hoe de kakkerlakkenbeweging een Indiase minister op de knieën kreeg

Het begon allemaal in mei met een satirische socialemediapagina voor de “Cockroach Janta Party”. Het was een ludieke reactie op opmerkingen van de Indiase operrechter Surya Kant, die de term ‘kakkerlakken’ had gebruikt tijdens een zitting van het Hooggerechtshof, kennelijk verwijzend naar jongeren met valse rechtendiploma's. Het leidde tot massale publieke verontwaardiging.

Enkele weken later lekte het NEET-UG-examen, dat de toelating tot medische opleidingen regelt. Dat, en het nieuws over vermeende onregelmatigheden in de beoordelingsprocessen van de Central Board of Secondary Education veranderden de satire in een landelijke campagne.

Begin juni riep initiatiefnemer Abhijeet Dipke op tot een sit-in bij Jantar Mantar, een sterrenkundig observatorium in het centrum van Delhi, om het ontslag van de minister te eisen. Zeven weken later is de beweging die oorspronkelijke eis al ontgroeid. Het gaat nu om een fundamenteel herstel van het onderwijssysteem dat geteisterd wordt door gelekte examens, bestuurlijke tekortkomingen en toenemende privatisering.

Jantar Mantar, het epicentrum van de protesten, zag niet alleen studenten. Boeren staan er naast ouders, young professionals, ouderen, vakbonden en LGBTQ+-demonstranten. Vrijwilligers verdelen voedsel, regelen treintickets voor demonstranten en coördineren donaties. Mensen kwamen vanuit heel India en zelfs daarbuiten. Ondanks de verschillende achtergronden hebben ze één gemeenschappelijk standpunt: de crisis bedreigt de toekomst van het openbaar onderwijs zelf.

De cijfers spreken boekdelen. India kreeg in tien jaar 152 keer te maken met gelekte examens - dat is pakweg één keer per maand. Dit jaar alleen al namen 2 miljoen studenten deel aan het examen - de helft slaagde en kon aan de opleiding beginnen.

Maar dat biedt geen zekerheid voor de toekomst. Volgens cijfers van de Azim Premji University, blijft bijna 40 procent van de afgestudeerden tot 25 werkloos, in de groep tussen 25 en 29 is dat nog altijd 20 procent.

Hard politieoptreden

Naarmate de protesten bleven aanzwellen, kregen ze ook steun van oppositieleiders, publieke figuren en experten.

Het keerpunt kwam op 28 juni, toen activist Sonam Wangchuk een hongerstaking begon en de beweging een mars op het parlement aankondigde. De politie haalde Wangchuk weg en liet hem tegen zijn wil opnemen in het ziekenhuis.

Wat daarop volgde, veranderde de loop van de protesten.

De mars op het parlement werd door de veiligheidsdiensten uiteengeslagen met traangas, knuppels en rubberkogels. Volgens de demonstranten waren matrakken voorzien van spijkers, en de overheid gaf later toe dat er “overdreven geweld” gebruikt was tijdens de operatie.

Maar in plaats van de betogingen te stoppen, lokte de harde aanpak net meer mensen naar Jantar Mantar.

De negentienjarige Anshil Khan bijvoorbeeld. Als eerstejaarsstudent aan de Delhi Skill and Entrepreneurship University had hij al bijna drie weken lang deelgenomen aan de protesten. Hij vertelt hoe hij dagen eerder was geslagen door de politie toen hij richting het parlement was proberen te gaan.

“We waren vreedzaam aan het betogen en riepen enkel slogans zoals Zindabad” (lang leve de revolutie, nvdr). We deden van onze kant niets verkeerds.”

Brede steun

De politie had voor de mars benadrukt dat er geen toestemming werd gegeven, en zei later dat de agenten enkel bevelen volgden. Bij de schermutselingen zouden ook agenten gewond zijn geraakt.

Maar voor Anshil is het duidelijk dat het optreden alleen de steun onder de bevolking heeft doen toenemen.

“De studenten krijgen nu het gezelschap van hun ouders”, zegt hij. En ook zijn eisen zijn inmiddels geëvolueerd. “Het ontslag van Dharmendra Pradhan is de eerste stap”, zegt hij. “De hervorming van het onderwijs is nu de belangrijkste prioriteit.”

Dat hoor je vaak terugkomen rond Jantar Mantar. De demonstranten hebben het niet langer over één minister: ze praten over hoe het Indiase onderwijs zou moeten functioneren.

In de buurt spotten we ook Nazia Khanam met een bord: “We vechten voor onze rechten”. Ze is naar Delhi gereisd om zich aan te sluiten bij de protesten, ook al is ze zelf niet rechtstreeks getroffen door het examenschandaal. Als rechtenstudent heeft ze de Common Law Admission Test (CLAT) succesvol afgerond. Maar nu haar jongere zus zich voorbereidt op het examen, vond ze dat ze niet aan de zijlijn kon blijven staan.

“Als oudere zus van een student die een erg competitief examen moet afronden, wordt het mijn verantwoordelijkheid”, zegt ze. “Hoewel ik niet persoonlijk getroffen ben, moet ik hier nog altijd zijn en mijn stem laten horen.”

Ze komt niet alleen uit woede, maar heeft ook ideeën voor hervormingen. “Er moeten striktere regels en overzicht zijn op elk bureaucratisch niveau”, zegt ze. “En er moeten meer stakeholders betrokken worden bij de totstandkoming van het beleid. Onderwijspersoneel bijvoorbeeld, dat weet wat werkt op het terrein.”

Boeren

De studenten hebben steun gekregen vanuit onverwachte hoek. Zo is Ashutosh Agarwal er voor de jongerenafdeling van de Bharatiya Kisan Union, een grote boerenbond in India. Die heeft verschillende bijeenkomsten georganiseerd in andere delen van India om de studenten te steunen.

Voor hem is de toenemende commercialisering van essentiële publieke diensten onlosmakelijk verbonden met de examencrisis. “We eisen een einde van de privatisering, zowel in de gezondheidszorg als in het onderwijs”, zegt hij. “Zo niet zullen de lekken blijven.”

De groeiende invloed van de bedrijfswereld over private scholen, universiteiten en ziekenhuizen heeft de openbare instellingen verzwakt, waardoor kwaliteitsonderwijs steeds moeilijker wordt, vult hij aan.

Unieke protesten

Voor mensenrechtenactivist Avinash Kumar, voormalig directeur van Amnesty International India, vormt de examencrisis enkel de lont in het kruidvat, na jarenlange frustraties over de teloorgang van openbare diensten, stijgende levensduurte, privatiseringen, krimpende vrijheden, en de toenemende indruk dat de instellingen niet werken voor de gewone burger.

“Het was de aanleiding, maar iedereen weet dat het over veel meer gaat”, zegt hij. “Je hebt een zaak nodig die resoneert over de klassen en massa’s heen, en over leeftijd, gender en religie. De examens werden die zaak.”

“Vooral massale bijeenkomsten in kleine, onbekende steden als Begusarai, Narnaul en Aurangabad hebben mijn aandacht getrokken” zegt hij. “Ze gaven allemaal uiting aan dezelfde jarenlange frustratie.”

Dat is het belangrijkste verschil met veel eerdere protesten, denkt hij: het draait niet rond één organisatie of één pollitieke leider. De kracht komt van de veelheid aan stemmen: studentenleiders, hervormers, boeren, ouders, oppositiepartijen en gewone burgers.

Na het ontslag is het snel weer rustig geworden rond Jantar Mantar. Maar de vragen over verantwoording, privatisering, publiek onderwijs en de toekomst die India’s jeugd beloofd is, blijven.