Hitte tijdens zwangerschap heeft invloed op hersenontwikkeling van kinderen

De zwangerschap en de eerste levensjaren zijn bijzonder belangrijk voor de ontwikkeling van de hersenen: ze groeien dan erg snel en zijn extra gevoelig voor omgevingsfactoren.

“We wilden onderzoeken of blootstelling aan hitte of kou een verband heeft met veranderingen in de hersenontwikkeling tijdens de late kindertijd en adolescentie”, zegt Laura Granés, onderzoeker bij het Barcelona Institute for Global Health (ISGlobal).

Nederlandse kinderen

Granés en haar collega’s bestudeerden de ontwikkeling van 3251 kinderen die deelnamen aan de Generation R-studie, een geboortecohort in Nederland. Ze vergeleken data over de gemiddelde wekelijkse buitentemperatuur tijdens de zwangerschap en die van MRI-scans van de jongeren op de leeftijd van 10 en 14 jaar.   

Van de elf hersenstructuren die werden onderzocht, toont enkel de thalamus een consistent verband met blootstelling aan hitte tijdens de vroege levensfase. Maar die thalamus is wel het belangrijkste schakelcentrum in de hersenen: het filtert zintuiglijke signalen en stuurt die naar de juiste delen van de hersenschors.

Tot vijf maanden oud

De wetenschappers vermoeden dat het ontwikkelingsproces zo gevoelig is, omdat het zich al heel vroeg in de zwangerschap ontwikkelt en een strak gereguleerd ontwikkelingsschema volgt. De rijke bloedtoevoer tijdens de foetale ontwikkeling kan het ook kwetsbaarder maken voor veranderingen in temperatuur, die de placenta of de bloedtoevoer naar de foetus beïnvloeden.

Uit de gegevens blijkt dat alle maanden van de zwangerschap en de eerste vijf levensmaanden het meest kwetsbaar zijn voor de invloed van hitte. Een gemiddelde maandelijkse temperatuur van 20,5 graden Celsius tijdens die periode wordt gelinkt aan een tragere groei van de thalamus tussen 9 en 15 jaar. Er werden geen vergelijkbare verbanden gevonden voor andere hersenstructuren of voor blootstelling aan koude temperaturen.

Hoe hitte werkt

Het onderzoek doet geen uitspraak over het mechanisme, maar verwijst naar eerder onderzoek dat hitte in verband brengt met de stresshormoon bij de moeder en het vermogen van de placenta om de foetus daartegen te beschermen. Hitte kan ook de serotoninesignalering verstoren, die een belangrijke rol speelt bij de vorming van verbindingen tussen de thalamus en de hersenschors.

Eerder onderzoek wijst ook op de mogelijke gevolgen voor de gezondheid. Een tragere groei van de thalamus wordt in verband gebracht met meer gedragssymptomen tijdens de adolescentie, waaronder agressief en regelovertredend gedrag. Een verband met cognitieve prestaties is niet vastgesteld.

Er is meer onderzoek nodig om de impact op de neuro-ontwikkelingsstoornissen te bepalen, zeggen de onderzoekers. Maar ze pleiten wel al voor maatregelen om zwangere vrouwen en pasgeboren kinderen uit de hitte te houden. “Nu de wereldwijde temperaturen blijven stijgen, kunnen maatregelen om blootstelling aan hitte tijdens de zwangerschap en de vroege kinderjaren te verminderen een belangrijke rol spelen bij de bescherming van de hersenontwikkeling van kinderen.”

Het onderzoek is verschenen in Environment international.