Fout en vrouwonvriendelijk: waarom ‘hysterectomie’ uit het woordenboek moet (OPINIE)

Zijn uw amandelen verwijderd of uw appendix? Dan heeft u een tonsillectomie of appendectomie achter de rug. Het achtervoegsel 'ectomie' duidt op chirurgische verwijdering van het eerste deel van het woord. Kortom: en duidelijke en correcte omschrijving van wat de procedure inhoudt.

Maar waarom noemen we de verwijdering van de baarmoeder dan een 'hysterectomie'. Waarom niet gewoon 'uterectomie', naar de medische term uterus?

De naam hysterectomie doet denken aan de psychische aandoening ‘hysterie’. Daarvan dacht men ooit dat ze enkel vrouwen trof - inmiddels weten we dat de aandoening eigenlijk niet bestaat.

Door zo’n ingrijpende operatie een hysterectomie te blijven noemen, houden we vrouwenhaat in stand en verhinderen we een goed begrip van de procedure.

De link met hysterie

Hysterie werd als vermeende psychiatrische aandoening voor het eerst formeel gedefinieerd in de 5e eeuw voor Christus. De symptomen werden omschreven als overmatige emotie, prikkelbaarheid, angst, kortademigheid en flauwvallen.

Opvallend: hysterie werd enkel bij vrouwen vastgesteld. Volgens de - mannelijke - artsen in die tijd zouden de symptomen veroorzaakt zijn door een ‘ronddwalende baarmoeder’. Ze geloofden dat de baarmoeder (uterus) door het lichaam bewoog op zoek naar sperma en daarbij andere organen verstoorde.

Omdat de baarmoeder de schuld kreeg van hysterie, bestond de behandeling logischerwijze uit de verwijdering ervan: een hysterectomie. Jammer genoeg werd bij veel vrouwen hun gezonde baarmoeder onnodig verwijderd en stierven de meeste patiënten aan de procedure.

Hysterie werd pas in 1980 als officiële medische diagnose geschrapt. Er was eindelijk erkenning dat het niet bestaat - en dat de term seksistisch was.

Dus moet ook de term hysterectomie uit het medische woordenboek  worden geschrapt, omdat het de baarmoeder nog steeds in verband brengt met hysterie.

Veelvoorkomend, maar verwarrend

Een hysterectomie is een van de meest voorkomende operaties wereldwijd. Het wordt gebruikt voor de behandeling van aandoeningen zoals:

- abnormale baarmoederbloedingen

- baarmoederfibromen (goedaardige tumoren)

- baarmoederverzakking, wanneer de baarmoeder in de vagina uitpuilt

- adenomyose, wanneer de binnenste laag van de baarmoeder in de spierlaag groeit

- kanker

Maar uit een onderzoek dat ik samen met collega's heb uitgevoerd onder bijna vijfhonderd Australische volwassenen, dat nog moet worden gepubliceerd, blijkt dat één op de vijf mensen denkt dat hysterectomie de verwijdering van de eierstokken betekent, niet van de baarmoeder.

Het klopt dat bij sommige hysterectomieën voor kanker ook de eierstokken worden verwijderd, maar dat is niet altijd het geval. Soms wordt enkel de baarmoeder verwijderd, soms ook de baarmoederhals, en soms de baarmoeder, baarmoederhals, de eileiders en de eierstokken.

Er zijn belangrijke verschillen tussen deze hysterectomieën, dus ze moeten een naam krijgen om de aard van de operatie duidelijk aan te geven. Onderzoek heeft aangetoond dat onduidelijke terminologie zoals hysterectomie verband houdt met een gebrekkig begrip van de procedure en de vrouwelijke anatomie bij de patiënt.

‘Uterectomie’ zou gebruikt moeten worden voor de verwijdering van de baarmoeder, in combinatie met de medische termen voor het verwijderen van de baarmoederhals, de eileiders en de eierstokken, als dat nodig is. Een uterectomie plus cervicectomie verwijst dan bijvoorbeeld naar de verwijdering van de baarmoeder en de baarmoederhals.

Dat zou patiënten kunnen helpen te begrijpen wat er wel en niet uit hun lichaam wordt verwijderd en het duidelijker maken voor iedereen.

Mannelijk namenprobleem

Er zijn wel meer naamproblemen in de geneeskunde en de anatomie, denk maar aan eponiemen: procedures en termen die naar een persoon zijn vernoemd, zoals de achillespees of de ziekte van Parkinson. Die personen zijn vrijwel altijd blanke mannen.

Eponiemen voor de vrouwelijke anatomie en procedures zijn onder meer de Douglasholte en de Pap-test (het uitstrijkje). De Douglasholte is de ruimte tussen het rectum en de uterus. Een correcte anatomische benaming als 'recto-uterine holte' gebruiken is belangrijk, omdat het een veelvoorkomende plek is voor endometriose.

Ook de term Pap-test geeft geen indicatie over de locatie of functie ervan. 'Baarmoederhalskanker-screening' is dan duidelijker: er worden cellen van de baarmoederhals afgenomen. Het helpt mensen te begrijpen dat de test het risico op baarmoederhalskanker bepaalt.

Taal is belangrijk

Taal in de geneeskunde heeft invloed op de patiëntenzorg en -gezondheid. Benamingen moeten nauwkeurig en duidelijk zijn, en geen woorden bevatten die geassocieerd worden met vooroordelen of discriminatie.

Om die redenen adviseert de International Federation of Associations of Anatomists al langer om eponiemen te verwijderen uit wetenschappelijke en medische communicatie.

Ook experten hebben terecht een lans gebroken voor de naamsverandering van hysterectomie naar uterectomie.

Het is immers een emotionele ingreep met niet alleen fysieke, maar ook psychologische gevolgen. Door niet rechtstreeks naar de baarmoeder te verwijzen, wordt de historische minachting voor de vrouwelijke reproductieve anatomie in stand gehouden. Een naamsverandering naar uterectomie zou de link met hysterie doorknippen - een simpele, maar symbolisch belangrijke verandering.

Onderwijzers, artsen en wetenschapscommunicatoren spelen een belangrijke rol bij de introductie van zo’n nieuwe term. Uiteindelijk zou de Wereldgezondheidsorganisatie officiële wijzigingen moeten aanbrengen in de Internationale Classificatie van Gezondheidsinterventies (ICHI).

In lijn met het toenemende bewustzijn en de discussies rond vrouwelijke reproductieve gezondheid en medische misogynie, is het nu tijd om de terminologie op punt te zetten. We moeten ervoor zorgen dat de namen van lichaamsdelen en medische procedures juist en correct zijn.

-

Deze opinie is oorspronkelijk verschenen bij IPS-partner The Conversation.