Duinerosie tikkende tijdbom voor Mauritaanse hoofdstad

Nu leven bijna een miljoen mensen in en rond de stad. Naarmate de bevolking groeide, dijde de stad uit in alle richtingen van de laag liggende kustvlakte, waarvan sommige stukken iets boven de zee uitsteken en andere iets lager liggen. Volgens de burgemeester van Tevragh Zeina, het rijkste van de negen districten, hebben de inwoners geen band met de zee. "We hebben hier prachtige stranden, maar je ziet zelden iemand zwemmen. Het is gewoon onze cultuur niet", zegt Fatimetou Mint Abdel Malick. "We zijn afkomstig van elders en zijn het platteland ontvlucht, dat is heel anders dan mochten we hier al eeuwen hebben gewoond."

Duinengordel

Dat is ook de reden, vermoedt ze, waarom de mensen de veranderingen aan de kust van Nouakchott niet hebben opgemerkt. De duinengordel die de stad beschermt tegen de Atlantische Oceaan verdwijnt er in toenemende mate.

In het stuk waar de duinengordel het minst hoog is, is het duidelijk waarom deskundigen zich zorgen maken. "Het is vooral gevaarlijk bij een krachtige storm met hoge golven", zegt Tijani Ould Boilil, hulpburgemeester van Tevragh Zeina. "Dan is er niets om de oceaan tegen te houden."

De golven kunnen de duinengordel op een zwak punt doorbreken en dan ongehinderd enkele kilometers het binnenland instromen richting de stad. Dat is meer dan een hypothese: de duinen hebben het al vijf keer begeven in de voorbije dertig jaar. Hoewel die overstromingen relatief beperkt bleven, baren ze deskundigen zorgen. Doordat de klimaatverandering het zeeniveau doet stijgen, wordt het delicate evenwicht tussen de oceaan en de stad steeds onzekerder.

Bouwwerken

Bovendien zijn de zwakste punten in de duinengordel niet het gevolg van golven of natuurlijke erosie, maar het werk van mensen, zegt Sidi Mohamed Ould Lehlou van het ministerie van Leefmilieu. "Het zand van de duinen is gebruikt bij de bouw van de stad in de jaren tachtig en negentig, en zelfs nog in het begin van deze eeuw. Dat heeft de duinengordel erg verzwakt." De duinen hebben ook af te rekenen met overbegrazing door onder meer kamelen en met recreatie.

Volgens Ahmed Senhoury, directeur van het Regional Partnership for the Conservation of the Coastal and Marine Zone of West Africa, heeft Nouakchott nog met andere risicofactoren te maken. "Grote delen van de stad bevinden zich onder zeeniveau, dus het grondwaterniveau is er erg hoog", zegt hij. "Dat betekent dat de stad snel overstroomt als er meer water wordt toegevoegd aan de grond – of dat nu om water van de oceaan of afvalwater gaat, maakt niet uit. Het rioleringssysteem heeft de snelle groei van de stad niet kunnen bijhouden."

Haven

Senhoury bestudeerde de duinengordel al in de jaren negentig. Hij concentreerde zich op het gebied rond de haven, die toen nog maar tien jaar bestond en aangelegd was zonder enige vorm van milieu-impactstudie. De haven leidt tot erosie in de grotendeels onbewoonde gebieden ten zuiden van de stad, en al snel verdween de duinengordel in die gebieden helemaal. Senhoury concludeerde in 2005 al dat, als er niets gebeurt, de schade aan het ecosysteem er zo groot zou zijn tegen 2025 dat delen van de stad zouden overstromen.

De overheid nam enkele maatregelen. Bij de haven werd een dijk aangelegd om de richting van de golven bij te sturen en de erosie te verminderen. Maar dat is maar een tijdelijke oplossing. Samen met ontwikkelingspartners werd ook bekeken hoe het risico verminderd kan worden van regenwater, afvalwater en de oceaan. De Chinese overheid financiert een uitbreiding van het rioleringssysteem en het Duitse ontwikkelingsagentschap GIZ werkt aan een systeem om water uit enkele laaggelegen gebieden weg te pompen bij hevige neerslag. GIZ werkt ook mee aan de versterking van de duinen.

Breuken

"We wisten al dat de zee enkele keren de duinen had doorbroken, maar we wisten nog niet waar", zegt Omnia Aboukorah-Voigt, projectcoördinator bij GIZ. Het team identificeerde achttien dijkbreuken, waarvan enkele die meer dan een halve kilometer breed waren. In samenwerking met de overheid werden die geclassificeerd naargelang van de ernst. Volgens Ould Lehlou krijgen de brede breuken doorgaans het meeste aandacht, maar zijn het de diepe breuken die het gevaarlijkste zijn. "Zodra de golven opkomen, kan het water er makkelijk voorbij", zegt ze.

Vier van de meest bedreigende breuken werden gekozen als testsite. Met vrachtwagens werd zand aangevoerd om delen van de duinenketen op te vullen, en er werden bomen en struiken geplant om het zand vast te houden. "Het zal enkele jaren duren voor de duinengordel hersteld is, en dan zal de gordel beschermd en beheerd moeten worden", zegt Aboukorah-Voigt.

Aly Hamady Diallo, die een klein winkeltje uitbaat in het nabijgelegen Cité Plage, is niet overtuigd. "Als de oceaan komt, zal dit het water niet tegenhouden", zegt hij. Volgens de man werd er na overstromingen in 2013 iets minder gebouwd, maar de mensen vergaten het ook weer snel. "Zodra er niet meer werd gepraat over het gevaar, kwamen ze terug."

Volgens Aboukorah-Voigt biedt de snelle ontwikkeling van Nouakchott ook voordelen. "In vergelijking met andere steden heeft Nouakchott het geluk erg jong te zijn. Er is nog tijd om de ontwikkeling bij te sturen en het risico te minimaliseren." Zo kan de stad zich verder uitbreiden op minder gevaarlijke gebieden.