De Ganges droogt sneller uit dan ooit – wat dat betekent voor de regio en de wereld (OPINIE)

Eeuwenlang hebben de Ganges en haar zijrivieren een van de meest dichtstbevolkte regio's ter wereld in stand gehouden. Het hele stroomgebied - van de Himalaya tot de Golf van Bengalen - is de thuis van meer dan 650 miljoen mensen, biedt een kwart van India's zoetwater en is van levensbelang voor een groot deel van de voedselproductie en economische waarde van het gebied. Maar nieuw onderzoek toont aan dat de achteruitgang van de rivier sneller verloopt dan ooit tevoren in de geschiedenis.

Extreme droogtes

Heel veel van 's werelds grootste rivieren maken alarmerende veranderingen door, meldt de wetenschap. Maar de Ganges onderscheidt zich door de snelheid en omvang van die veranderingen. In een nieuwe studie reconstrueerden wetenschappers 1300 jaar oude stroomgegevens uit rivieren om aan te tonen dat het stroomgebied de afgelopen decennia te maken heeft gehad met extreme droogtes, die ver buiten het bereik van normale klimaatvariabiliteit vallen.

Gebieden van de rivier die ooit het hele jaar door bevaarbaar waren, staan nu veel te laag in de zomer. Grote schepen die ooit de Ganges doorkruisten, van Bengalen en Bihar via Varanasi en Allahabad, lopen nu vast op plekken waar vroeger het water vrij stroomde. Kanalen die een generatie geleden nog wekenlang velden irrigeerden, drogen nu al vroeg in het jaar op. En zelfs sommige waterputten die decennialang gezinnen hebben beschermd tegen droogte, leveren nog nauwelijks meer dan een straaltje water.

De wereldwijde klimaatmodellen zijn er niet in geslaagd de ernst van die droogte te voorspellen, en dat wijst op iets zeer verontrustends: menselijke druk en veranderingen in het milieu combineren zich op manieren die we nog helemaal niet begrijpen.

Water is omgeleid naar irrigatiekanalen, grondwater is opgepompt voor de landbouw en langs de oevers van de rivier zijn veel industrieën ontstaan. En de rivier zelf is radicaal veranderd door de bouw van meer dan duizend dammen en stuwen. Bovendien worden de moessonregens die de Ganges voeden steeds grilliger door de klimaatverandering. Het resultaat is een riviersysteem dat zich steeds minder goed kan herstellen.

Smeltende gletsjers

Aan de bron van de rivier, hoog in het Himalayagebergte, is de Gangotri-gletsjer in amper twee decennia bijna een kilometer gekrompen. Dat patroon herhaalt zich overal in de grootste bergketen ter wereld, waar stijgende temperaturen de gletsjers sneller dan ooit doen smelten.

In eerste instantie kan dat plotselinge overstromingen vanuit gletsjermeren veroorzaken. Op de langere termijn betekent het dat er tijdens het droge seizoen veel minder water stroomafwaarts stroomt.

De gletsjers worden vaak de “watertorens van Azië” genoemd. Maar naarmate die torens krimpen, neemt ook de zomerse waterstroom in de Ganges en haar zijrivieren af.

De mens maakt het erger

Het ondoordacht oppompen van grondwater verergert die situatie. Het Ganges-Brahmaputra-bekken is een van de snelst uitputtende watervoerende lagen ter wereld: het waterpeil daalt jaarlijks met 15 tot 20 millimeter. Een groot deel van dat grondwater is al verontreinigd met arseen en fluoride, met gevolgen voor zowel de menselijke gezondheid als de landbouw.

Ook de rol van menselijke infrastructuur kan niet worden genegeerd. Projecten zoals de Farakka-dam in India hebben de waterafvoer naar Bangladesh in het droge seizoen verminderd, waardoor het land zouter is geworden en het grootste mangrovebos ter wereld wordt bedreigd. De neiging om prioriteit te geven aan economische winst op korte termijn heeft de ecologische gezondheid van de rivier ondermijnd.

In het noorden van Bangladesh en West-Bengalen drogen kleinere rivieren in de zomer al op, waardoor gemeenschappen geen water meer hebben voor landbouw of voor hun vee. Dat die kleinere zijrivieren verdwijnen, is een voorbode van wat er op grotere schaal kan gebeuren als de Ganges zelf zijn neerwaartse spiraal voortzet.

Als er niets verandert, waarschuwen experts dat miljoenen mensen in het bekken de komende decennia met ernstige voedseltekorten te maken kunnen krijgen.

De Ganges redden

We kunnen niet genoeg hameren op de noodzaak van dringende, gecoördineerde actie. Kleine, stapsgewijze maatregelen zullen niet volstaan. Het is tijd voor een alomvattende herevaluatie van het beheer van de rivier.

Dat betekent dat niet-duurzaam grondwatergebruik moet worden verminderd, zodat de voorraden zich kunnen herstellen. Het vereist milieuregels om voldoende water in de rivier te houden voor mens en ecosysteem. En we hebben nood aan betere klimaatmodellen die menselijke druk (bijvoorbeeld irrigatie en de aanleg van dammen) integreren met de variabiliteit van moessons om het waterbeleid te sturen.

Ook grensoverschrijdende samenwerking dringt zich op. India, Bangladesh en Nepal moeten gegevens beter delen, samen dammen beheren en zich samen voorbereiden op de klimaatverandering.

Internationale financiering en politieke akkoorden moeten rivieren zoals de Ganges als wereldwijde prioriteiten beschouwen. Bovenal moet het bestuur inclusief zijn, zodat lokale stemmen samen met wetenschappers en beleidsmakers de inspanningen kunnen vormgeven om de rivier te herstellen.

De Ganges is meer dan een rivier. Het is een levensader, een heilig symbool en een hoeksteen van de Zuid-Aziatische beschaving. Maar de Ganges droogt sneller op dan ooit tevoren, en de consequenties van nietsdoen zijn ondenkbaar. De tijd voor waarschuwingen is voorbij; we moeten nu in actie schieten om te verzekeren dat de Ganges blijft stromen - niet enkel voor onszelf, maar ook voor de toekomstige generaties.

_

Deze opinie is oorspronkelijk verschenen bij IPS-partner The Conversation.