Cruciale sneeuw verdwijnt snel in de Pyreneeën

Sneeuw is onlosmakelijk verbonden met bergketens en met de winter. Het is niet alleen mooi, maar speelt ook een cruciale rol in bergecosystemen en een reeks belangrijke sociale en economische activiteiten. Maar sneeuw is ook erg gevoelig voor de klimaatverandering. In de afgelopen decennia zijn de hoeveelheid sneeuw en de duur van de sneeuwval aanzienlijk veranderd.

Veel verschillen

Waar en wanneer het sneeuwt, kan van nature sterk verschillen. In de bergen van het Iberisch schiereiland kunnen de winters overvloedig veel sneeuw brengen, maar ook kan een volgende winter bijna sneeuwvrij zijn.

Ook binnen het gebied zijn er verschillen. Lagere hoogtes en gebieden zoals de oostelijke Pyreneeën kennen een meer onregelmatige sneeuwval door hun ligging ten opzichte van Atlantische luchtstromen. De westelijke en noordelijke bergketens vormen een barrière die het meeste vocht vasthoudt en drogere omstandigheden in het oosten creëert. Dat fenomeen, bekend als ‘regenschaduw’, is ook te zien in andere Spaanse bergen, zoals de Sierra Nevada in Andalusië.

Daarnaast beïnvloeden het terrein en de wind ook de ophoping van sneeuw op lokaal niveau. Samen zorgen al die factoren ervoor dat sneeuwvalpatronen sterk verschillen in tijd en ruimte.

Minder sneeuw op het noordelijk halfrond

Op het hele noordelijk halfrond neemt de hoeveelheid sneeuw sinds de jaren 1980 snel af, voornamelijk als gevolg van de door de mens veroorzaakte opwarming van de aarde. Dat heeft geleid tot wat bekend staat als ‘hydrologische sneeuwdroogte’: wanneer de sneeuwaccumulatie onvoldoende is of de smelt te snel verloopt. Het gevolg is een sneeuwtekort in vergelijking met het historisch gemiddelde.

Op grote hoogte en in meer noordelijke gebieden is de sneeuwaccumulatie tijdens het koude seizoen echter meer afhankelijk van neerslag dan van stijgende temperaturen. Op de middelste breedtegraden van het Middellandse Zeegebied varieert de neerslag sterk van jaar tot jaar – en zelfs van decennium tot decennium – zonder dat er duidelijke trends zichtbaar zijn in verschillende historische perioden.

In de Pyreneeën, op grote hoogte (boven 2000 meter) waar de temperaturen onder het vriespunt blijven, zijn de recente trends (2000-2020) neutraal of zelfs licht positief. Maar als we over een langere periode vergelijken (1958-2017) is een afname te zien van het aantal dagen met een sneeuwpak, en dat pak wordt ook dunner.

De sneeuw smelt bovendien sneller en intenser, omdat er meer energie beschikbaar is. Ook frequentere hogedrukgebieden in het voorjaar spelen daarbij een rol. De periodes van atmosferische stabiliteit gaan vaker gepaard met warme luchtmassa's, meer stralingswarmte en dus sneller afsmelten.

De toekomst van de Pyreneeën

Studies die zich baseren op klimaatmodellen voorspellen allemaal een afname van de sneeuwval op het noordelijk halfrond, ongeacht het gebruikte model of het scenario voor de uitstoot van broeikasgassen.

Ook in de Pyreneeën wijzen projecties op een algemene afname van de sneeuwval, vooral op lagere hoogtes, waar kleine temperatuurstijgingen kunnen bepalen of de neerslag als sneeuw of als regen valt.

Toch zal de sneeuw niet helemaal verdwijnen uit dit berggebied. Projecties voor het einde van deze eeuw (2080-2100) voorspellen een afname van de sneeuwval met 9 procent in een scenario met gematigde emissies, en met tot 29 procent in een scenario met hoge emissies.

Die veranderingen zullen ook de lengte van het sneeuwseizoen, de smeltsnelheid en de pieken in de afvoer (het water dat over het oppervlak stroomt) beïnvloeden. Een temperatuurstijging van 1 graad Celsius zou de seizoensgebonden sneeuwval op 1500 meter met wel 30 procent kunnen verminderen.

Bovendien hebben andere studies een verband gelegd tussen de klimaatverandering en extreme sneeuwvalgebeurtenissen zoals storm Filomena in 2021. Dat komt doordat hogere temperaturen bijdragen aan een verhoogde verdamping, wat betekent dat er meer vocht in de atmosfeer aanwezig is. Als het vriest, valt dat vocht terug op aarde als sneeuw.

Gevolgen voor de beschikbaarheid van water

Sneeuw is essentieel voor berggebieden. Het fungeert als een natuurlijke hydrologische regelaar, die water opslaat tijdens de koude maanden en dat weer geleidelijk vrijgeeft doorheen de lente en de zomer. Een vermindering van de sneeuwbedekking verandert de pieken in de afvoer, beïnvloedt de beschikbaarheid van water en kan bijvoorbeeld ook gevolgen hebben voor de productie van waterkrachtcentrales.

Maar sneeuw heeft zelf ook een effect op het klimaat vanwege het ‘albedo-effect’: een sneeuwpak reflecteert grote hoeveelheden zonnestraling. Minder sneeuwbedekking betekent dat er meer energie wordt geabsorbeerd door het aardoppervlak, waardoor een ‘feedback-loop’ ontstaat ​​die de temperatuur nog sneller doet stijgen.

Veranderingen in sneeuw hebben ook een grote impact op het ecosysteem in de bergen, de fenologie (biologische cycli) van planten en de evolutie van gletsjers, die afhankelijk zijn van een aanhoudende sneeuwbedekking om de blootstelling van ijs tijdens de zomer te vertragen.

Daarbij komt nog dat een toename van episodes met regen op sneeuw, door stijgende temperaturen, snelle overstromingen in de hand kan werken, zoals gebeurde in het stadje Vielha in 2013, met enorme schade.

In die context kan de klimaatverandering een structurele uitdaging vormen voor de natuurlijke en economische systemen in berggebieden. Dit nieuwe scenario aanpakken vergt vooruitgang op het vlak van adaptatie- en mitigatie-strategieën die een degelijk beheer van water, land en bergactiviteiten mogelijk maken.

-

Dit artikel is oorspronkelijk verschenen bij IPS-partner The Conversation.