Cocaïneproductie jaagt ontbossing aan in Colombiaanse regenwouden

Midden in Colombia, waar het oostelijke laagland en de ecoregio’s van de Andes het Amazonebekken ontmoeten, beschermt een uitgestrekt complex van parken en natuurreservaten eeuwenoude natuurlijke habitats en de soortenrijkdom die daar leeft.

Althans, dat zou het moeten doen. Maar menselijke activiteiten hebben al jaren een verwoestende impact op de bossen in dit gebied, zelfs de beschermde natuurgebieden blijven niet gespaard.

Ontbossing in opmars

Satellietgegevens verzameld door de Universiteit van Maryland en Global Forest Watch (GFW) tonen een toename van ontbossing in beschermde gebieden in het centrale deel van Colombia in 2024. De meest getroffen gebieden zijn het inheems reservaat Llanos del Yarí Yaguara II, twee nationale natuurparken, Sierra de la Macarena en Tinigua, en het omliggende Macarena Special Management Area.

In Llanos del Yarí tonen de gegevens (die teruggaan tot het begin van deze eeuw) een sterke stijging van bosverlies tussen 2014 en 2015, met een piek in 2022. Tussen 2014 en 2023 verloor het inheemse reservaat in totaal 11 procent van zijn primaire boombedekking, volgens GFW.

Nochtans nam de ontbossing in 2023 met meer dan 60 procent af, aldus GFW. Voorlopige gegevens voor 2024 en satellietbeelden suggereren echter dat het bosverlies dit jaar weer toeneemt, vooral in het noordelijke deel van het reservaat. Ook het zuidelijke deel blijft niet gespaard want op satellietbeelden is een weg door het primaire bos te zien, waarvoor de aanleg eind 2023 is begonnen. Deze weg snijdt door een hoek van het aangrenzende Macarena Special Management Area en het Chiribiquete National Natural Park.

Het Tinigua National Natural Park lijkt nog ernstiger getroffen door bosverlies. Volgens GFW-data verloor het park tussen 2002 en 2023 maar liefst 32 procent van zijn inheemse boomsoorten. Satellietbeelden laten zien dat een groot deel van Tinigua is gekapt, met het grootste overgebleven stuk primaire bos in het noordelijke deel van het park. Primaire bossen zijn gebieden met inheemse boomsoorten die niet door menselijke activiteiten zijn aangetast en waar de natuurlijke ecologische processen ongestoord plaatsvinden.

Net als in Llanos del Yarí laten de gegevens zien dat de ontbossing in Tinigua vorig jaar afnam, met een daling van 90 procent tussen 2022 en 2023. Maar die daling was ook tijdelijk; recente satellietgegevens en beelden laten juist meer ontbossing zien in 2024.

Het bosverlies in het Sierra de la Macarena National Natural Park maakt een vergelijkbare evolutie door als zijn buren, zij het op een kleinere schaal. Volgens GFW-gegevens verloor het park tussen 2002 en 2023 6,3 procent aan primair bos. Tussen 2022 en 2023 nam de ontbossing van de inheemse bomen met meer dan 70 procent af, maar de meest recente gegevens geven aan dat ontbossing er weer toeneemt.

Gewapende drugsbendes

De voornaamste bedreigingen voor beschermde gebieden in de regio zijn onder andere landbouwuitbreiding en de teelt van illegale gewassen zoals coca en marihuana. Clandestiene goudwinning draagt ook bij aan bosverlies in het Colombiaanse Amazonegebied, volgens organisaties zoals de Gaia Amazonas Foundation en het Bureau van de Verenigde Naties voor Drugs en Misdaad.

Volgens waarnemers en lokale bewoners komen beschermde gebieden in de regio steeds vaker onder de controle van gewapende groepen die worden gefinancierd door de drugshandel. Dat leidt tot geweld en zelfs moord, vooral in inheemse gebieden zoals Llanos del Yarí Yaguara II. De lokale bewoners zeggen er bang te zijn voor vergelding als ze zich uitspreken tegen de gewapende groepen.

“Wij hebben te maken met reële risico’s door de aanwezigheid van gewapende groepen”, vertelde Luz Alejandra Gómez, coördinator bij de Foundation of Conservation and Sustainable Development (FCDS) in 2022. “Landroof is ook verbonden met het gewapende conflict, het zijn degenen die betrokken zijn bij de gevechten die de gronden bezetten en ze zich toe-eigenen. Dat gebeurt niet alleen om illegale cocagewassen te telen (waarmee cocaïne wordt geproduceerd, red.), maar ook voor economische activiteiten die eigenlijk legaal zijn, zoals veeteelt, maar die illegaal zijn geworden omdat ze plaatsvinden in een beschermd gebied.”

-

Dit artikel is oorspronkelijk verschenen bij IPS-partner Mongabay.