Alcohol hielp de opkomst van complexe samenlevingen

Mensen en alcohol, het is al duizenden jaren een aantrekkelijke match. Historisch onderzoek toont aan dat alcoholische dranken een integraal onderdeel waren van veel vroege beschavingen - van het oude Mesopotamië en Egypte tot het oude Griekenland, China, het Maya- en het Incarijk. 

Zo had bier bij de oude Soemeriërs bijvoorbeeld een belangrijke religieuze, economische en politieke rol. Het drankje werd aangeboden als een offer aan de goden, of gebruikt als betaling voor arbeiders bij grootschalige bouwprojecten. Maar ook de hogere klassen deelden alcohol uit tijdens feesten om de sociale cohesie te bevorderen en hiërarchische structuren te versterken. 

Het beroemde Gilgamesj-epos vertelt onder meer een verhaal waarin de dierlijke Enkidoe bier krijgt om een 'beschaafd mens' te worden.

Dronkenschap 

Eerder suggereerde onderzoek al dat ons verlangen naar dronkenschap geen evolutionaire vergissing is. Wel zou het culturele voordelen hebben opgeleverd die opwegen tegen de schadelijke gevolgen van alcohol voor de gezondheid.

In een nieuwe studie hebben onderzoekers van het Max Planck Instituut voor Evolutionaire Antropologie in Leipzig deze bewering getest aan de hand van cross-culturele analyse. 

“De dronkenschap-hypothese is echt intrigerend, maar ze werd nooit eerder kwantitatief getest in verschillende culturen”, zegt hoofdonderzoeker Václav Hrnčíř. “De reden is wellicht dat archeologisch bewijs van alcohol erg fragmentarisch is. Geschreven bronnen zijn bijvoorbeeld alleen afkomstig van complexe en hiërarchische samenlevingen.”

Gefermenteerde drank

Het onderzoeksteam gebruikte voor hun studie moderne methoden van vergelijkende etnologie en causale gevolgtrekkingen en werkte met data over de consumptie van traditionele gefermenteerde dranken in 186 oude samenlevingen met verschillende niveaus van politieke complexiteit. 

De resultaten wijzen op een positief verband tussen de aanwezigheid van gefermenteerde dranken en hogere niveaus van politieke complexiteit. Alcohol zou volgens de onderzoekers ook een wisselwerking hebben gehad met politieke complexiteit zoals eerder beschreven in de dronkenschap-hypothese. 

Politieke elites konden alcohol bijvoorbeeld gebruiken als een middel om arbeidskrachten te mobiliseren, allianties op te bouwen en macht en gezag te verwerven en te versterken. 

Hrnčíř zegt wel dat alcohol dan wel een bewezen middel, maar waarschijnlijk niet de belangrijkste drijfveer was voor de opkomst van complexe samenlevingen.