“Aardverschuiving in Soedan zal niet de laatste zijn”

Tarsin, een dorp in het door oorlog verscheurde Darfoer, veranderde op 31 augustus in een woestenij. Nadat dagenlange hevige regenval de grond had verzadigd, werd het dorp bedolven onder stenen die van de hellingen en van het Jebel Marra-gebergte naar beneden tuimelden.

De Soedanese overheid heeft gemeld dat al minstens 375 lichamen van onder het puin zijn gehaald, onder wie veel kinderen. VN-organisaties zeggen dat het aantal doden nog niet met zekerheid is vast te leggen, omdat de zoekacties worden bemoeilijkt door het ruige terrein en de aanhoudende regen.

De tragedie toont de harde realiteit in Soedan, waar gewapende conflicten mensen hebben gedwongen te vluchten naar de diepe valleien van de Jebel Marra om er in tijdelijke dorpen te wonen.

Dergelijke nederzettingen kunnen veranderen in een dodelijke val. Vaak liggen ze in gebieden waarvan bekend is dat ze op elk moment het risico lopen op dodelijke aardverschuivingen.

“Er zijn factoren die de kans op dergelijke aardverschuivingen vergroten, maar ook factoren die ze kunnen verkleinen”, zegt Karem Abdelmohsen, universitair hoofddocent aan de School of Sustainability van Arizona State University in de VS. “Jammer genoeg hebben gewapende conflicten de Soedanezen ertoe aangezet dingen te doen die de kans erop vergroten. De gevolgen van klimaatverandering, zoals hevige regenval, hebben dat scenario versneld.”

Eerste verdedigingslinie

Meer beplanting met struiken en bomen is oplossing nummer één voor veel landen die risico lopen op aardverschuivingen. Dat doet Saoedi-Arabië bijvoorbeeld in de provincie Asir. De wortels van bomen en planten reiken diep in de grond, houden de aarde vast en voorkomen dat die loskomt tijdens hevige regenval.

De bladeren van planten fungeren ook als een schild dat de kracht van regendruppels dempt en de wortels absorberen een deel van het regenwater en geven dat geleidelijk weer af, waardoor de bodemverzadiging afneemt en de cohesie verbetert.

Maar hoewel sommige landen investeren in de oplossing, gebeurt in Soedan het tegenovergestelde.

“Mensen die naar de onherbergzame gebieden trokken, ver van gewapende conflicten, hebben er vaak de begroeiing verwijderd”, legt Abdulmohsen uit. “Ze hebben wegen aangelegd op de hellingen zonder technische planning en hielden zich bezig met illegale mijnbouwactiviteiten. Dat leidde tot kunstmatige seismische activiteit, wat de bodem en rotsen verzwakt.”

Als er hevige regenval optreedt, is dat de trigger die modderstromen en vallende rotsen veroorzaakt.

Volgens deskundigen illustreert de ramp in Tarsin het kruispunt waar menselijke factoren, zoals gewapende conflicten, ontbossing en illegale mijnbouw samenkomen met omgevingsfactoren als hevige regenval en de gevolgen van klimaatverandering. Samen creëren al die factoren de perfecte omstandigheden voor een aardverschuiving van catastrofale omvang.

En het is niet de eerste in zijn soort. In 2018 kwamen bij een aardverschuiving in Tarba, een nederzetting in de regio Jebel Marra, al minstens negentien mensen om het leven en raakten tientallen anderen gewond.

Verhoogd risico

“Het extreme klimaat in de regio zal de frequentie van hevige regenval de komende jaren doen toenemen, en Soedan zal met een nieuwe trigger te maken krijgen als er geen preventieve maatregelen worden genomen”, waarschuwt Abdulmohsen.

Hij werkte mee aan een studie uit 2024 in het tijdschrift Scientific Reports, die een toename van de regenval in het Nijlbekken deze eeuw voorspelt. "Soedan moet dringend iets doen aan de dreiging van aardverschuivingen die dorpen en vestigingen in bergvalleien en kloven bedreigen”, zegt hij.

Ook elders in het land, zoals in het ruige Nubagebergte in Zuid-Kordofan en het Rode Zeegebergte in Oost-Soedan, liggen dorpen op de hellingen, en ook die lopen een groot risico.

Het toenemende risico op aardverschuivingen vraagt ​​om robuuste preventieve maatregelen, zeggen deskundigen. Ze pleiten onder meer voor de verplaatsing van de dorpen op berghellingen en  herbebossing om de bodem te stabiliseren. Nieuwe nederzettingen moeten op veilige afstand van steile hellingen en ravijnen gepland worden.

Daarnaast is een goede monitoring van hellingen en kwetsbare gebieden nodig met behulp van geologisch onderzoek en apparatuur voor vroegtijdige waarschuwing die bodembewegingen detecteert.

Einde aan de oorlog

“We staan ​​open voor alle oplossingen en roepen alle internationale organisaties op om met ons samen te werken bij de implementatie ervan”, zegt Mohamed Al-Nayer van de Sudan Liberation Movement, die de regio Jebel Marra bestuurt. “Maar er is geen enkel voorstel dat kan worden uitgevoerd tenzij de oorlog stopt. Die is de belangrijkste oorzaak van de ontheemding naar dorpen in de valleien en ravijnen van Jebel Marra.”

Om te voorkomen dat de tragedie van Tarsin zich herhaalt in andere dorpen in Jebel Marra, dringt Al-Nayer er bij internationale organisaties op aan om dorpelingen te helpen verhuizen naar veilige gebieden, ver weg van hellingen die gevoelig zijn voor aardverschuivingen.

Hij vraagt ​​ook hulp om systemen op te zetten voor vroegtijdige waarschuwing, die aardverschuivingen ruim van tevoren kunnen voorspellen.

Shible Sahbani, WHO-vertegenwoordiger in Soedan, meldt intussen dat een gezamenlijk team van VN-organisaties, waaronder de WHO, vrijdag (5 september) in het gebied is aangekomen om de situatie te beoordelen.

De grootste uitdaging voor een snelle reactie op de ramp is de moeilijke bereikbaarheid, zegt hij. Het dorp ligt in een bijzonder afgelegen gebied, en  het regenseizoen bemoeilijkt de taak nog verder.

Volgens Sahbani zal de evaluatiemissie ook preventieve maatregelen voor andere dorpen in de regio onderzoeken.

_

Deze analyse is oorspronkelijk verschenen bij IPS-partner Scidev.net.