BRUSSEL, 8 oktober 2009 (IPS) - De economische crisis zorgt voor de grootste terugval in de wereldwijde uitstoot van broeikasgassen in veertig jaar, zo stelde het Internationaal Energieagentschap (IEA) eerder deze week. Maar daaruit besluiten dat de crisis een meevaller is voor de strijd tegen de klimaatverandering is te kort door de bocht. Het is vooralsnog onduidelijk of ze nu precies een positieve of een negatieve impact heeft.

Op het eerste gezicht lijkt een economische crisis de uitstoot van broeikasgassen te verminderen. Minder economische activiteit betekent minder energieverbruik, de verkoop van auto's daalt, transport en toerisme nemen af. Een zwaar vervuilende sector als de luchtvaart krimpt duidelijk: Eurocontrol verwacht 5 procent minder vluchten in 2009.

Op een persconferentie in Bangkok was Fatih Birol, hoofdeconoom van het IEA eerder deze week duidelijk: door de economische crisis zal de totale menselijke uistoot van broeikasgassen in 2009 afnemen met 3 procent. Dat is de grootste terugval in veertig jaar en een grote trendbreuk met de voorbije jaren, waarin de uitstoot jaarlijks bleef stijgen. 
 

Maar daaruit besluiten dat de financiële en economische crisis een meevaller is voor de strijd tegen de klimaatverandering is fout, zeggen milieuverenigingen. Het gaat immers om een tijdelijke terugval, niet om een structurele oplossing. Ook Birol waarschuwde daarvoor. Hij noemde de crisis weliswaar een "unieke kans", maar wijst erop dat er structurele ingrepen nodig zijn om de wereld op goede weg te helpen. Het gaat ook maar om een fractie van wat nodig is, zeggen de milieuverenigingen, want wetenschappers hameren op een noodzakelijke vermindering met 80 procent tegen 2050.

Momentum

Bovendien dreigt de crisis het momentum van de strijd tegen klimaatverandering onderuit te halen. Zo is er plots veel minder krediet beschikbaar voor ambitieuze projecten rond hernieuwbare energie. Tegelijk is de prijs van fossiele brandstoffen scherp gedaald, en valt daarmee een belangrijke motivatie weg voor grote wind- en zonne-energieprojecten. Het IEA heeft het over een daling met maar liefst 38 procent in de investeringen in hernieuwbare energie. Die terugval kan de sector ook op lange termijn pijn doen, omdat vooral het durfkapitaal klappen krijgt. Investeerders blijven liever ver weg van risico-investeringen, en daardoor is er minder geld voor onderzoek en ontwikkeling. 

Volgens Yvo de Boer, hoofd van het United Nations Framework Convention on Climate Change, heeft de crisis ook een grote invloed op de internationale klimaatonderhandelingen. De hoogdringendheid van de crisis verdringt andere, minder tastbare problemen zoals de klimaatonderhandeling naar de achtergrond, zegt hij. Bovendien kunnen regeringen in woelige economische tijden moeilijker nieuwe belastingsschema's voorstellen, een van de mogelijke pistes om vervuiling terug te dringen. En ten derde wordt de crisis aangegrepen door regeringen en bedrijven om voorgestelde klimaatmaatregelen in vraag te stellen.

Kans

Optimisten zien in de crisis dan weer een kans om de wereld fundamenteel op andere sporen te zetten. De vermaarde Britse econoom en voormalig hoofdeconoom van de Wereldbank Nicholas Stern bijvoorbeeld is ervan overtuigd dat de crisis, en vooral het internationale antwoord daarop, de weg vrij kan maken voor een gelijkaardige aanpak van het klimaatprobleem. Als de wereld eensgezind kan samenwerken om een enorm probleem zoals de financiële ineenstorting af te wenden, dan moet dat ook kunnen met die andere globale dreiging, redeneert hij. Bovendien heeft de snelle internationale reactie op de bankencrisis het klimaatkamp een sterk argument gegeven: als regeringen wereldwijd in een mum van tijd vele miljarden dollars kunnen opvissen om de banken te redden, dan moet dat ook voor het klimaatprobleem mogelijk zijn.
 
Ook puur economisch zijn er kansen op het moment dat regeringen wereldwijd hun economie willen stimuleren. In veel landen krijgen die relanceplannen op zijn minst een groen tintje. De IEA rekende uit dat ongeveer 5 procent van de wereldwijde economische stimuli ten goede komen aan de sector van de hernieuwbare energie. De Amerikaanse president Obama beloofde meer dan honderd miljard euro om vijf miljoen "green collar"-banen te creëren.
 
Het wereldwijde sneeuwbaleffect heeft veel regeringen ook de ogen geopend voor hun afhankelijkheid van de wereldeconomie. Bij nieuwe investeringen in de energiesector wordt vaker in vraag gesteld of een land afhankelijk moet blijven van olie, steenkool of uranium uit het buitenland. Ook Obama liet verstaan dat de VS beter afhankelijk kan zijn van windenergie voor de oostkust en zonne-energie in de woestijn in het westen van het land, dan van olie uit het Midden-Oosten.

Kopenhagen

Het is vooralsnog koffiedik kijken welke impact de crisis op termijn zal hebben, maar alle waarnemers zijn het erover eens dat veel beslist zal worden rond de vergadertafels in Kopenhagen. De economische crisis kan wel degelijk een "unieke kans" blijken voor de strijd tegen de klimaatverandering, op voorwaarde dat het herstel een stevige groene component krijgt. Ook het Internationaal Energieagentschap roept wereldleiders op volop voor een Clean Energy Deal te kiezen en massaal te investeren in CO2-arme energiesectoren.

Er is veel discussie over de verschillende sporen, maar iedereen is het er wel over eens dat die groene heropleving enkel een kans maakt als er heldere regels komen. Daar vragen niet alleen de milieubewegingen maar ook de bedrijven zelf om. Zo ondertekenden bedrijven als ING, Dexia en Umicore samen met meer dan vierhonderd internationale zwaargewichten het Kopenhagen Communiqué rond de Klimaatverandering. Daarin roepen de bedrijven wereldleiders op om in Kopenhagen tot een akkoord te komen. De bedrijven hebben naar eigen zeggen nood aan een duidelijk en voorspelbaar beleidskader. Als dat er komt, kan de crisis, en met name de uitweg uit de crisis, op lange termijn een zegen blijken in de strijd tegen de klimaatverandering.

* Dit is een artikel in de vijfdelige reeks 'Uitwegen uit de crisis'. IPS belicht deze week hoe landen in Azië, Latijns-Amerika en Afrika uit de crisis komen, hoe duurzaam de wereldwijde relance-inspanningen zijn en welke invloed de crisis heeft op de strijd tegen de klimaatverandering.

IPS(JG, RP)